هواگردهای تهاجمی (Attack Aircraft)-رده بریتانیا

بریتانیا از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون سابقه ای درخشان در طراحی و به کارگیری هواگرد های تهاجمی و پشتیبانی نزدیک هوایی داشته است. این هواگرد ها که عمدتا برای نابودی اهداف زمینی دشمن در شرایط سخت جنگی طراحی شده اند، نقش کلیدی در درگیری هایی از جنگ کره و جنگ های استعماری گرفته تا جنگ فالکند، عراق و افغانستان ایفا کرده اند. این فهرست شامل هواپیما های تهاجمی تخصصی، هوارد های تهاجمی عمود پرواز(VTOL) و بمب افکن های تاکتیکی است که توسط نیروی هوایی سلطنتی (RAF) و نیروی دریایی (Fleet Air Arm) به کار گرفته شده اند.

دهه ۱۹۴۰

• Hawker Typhoon (تایفون)
  • نخستین جنگنده-بمب‌افکن تهاجمی تخصصی نیروی هوایی سلطنتی که برای مقابله با نیروهای زرهی آلمان نازی در مراحل پایانی جنگ جهانی دوم طراحی شد. تایفون با سرعت کم در ارتفاع پایین و آتشبار سنگین متشکل از چهار توپ ۲۰ میلی‌متری Hispano و راکت‌های ضدتانک RP-3، به «نابودگر تانک» معروف شد و نقش کلیدی در نبرد فالز و عملیات مارکت گاردن داشت. مشکلات اولیه با بدنه و موتور ناپایدار تا سال ۱۹۴۳ برطرف شد و تا پایان جنگ بیش از ۳,۳۰۰ فروند از آن ساخته شد.
• Hawker Tempest (تمپست)
  • نسخه تکامل‌یافته تایفون با بال نازک‌تر و عملکرد بهتر در ارتفاع بالا که به عنوان یک «شکارچی» تهاجمی برای نابودی موشک‌های بالدار V-1 و هواگردهای لوفت وافه در ارتفاع پایین ساخته شد. تمپست مارک V در سال ۱۹۴۴ وارد خدمت شد و با چهار توپ ۲۰ میلی‌متری به یکی از مؤثرترین هواگردهای تهاجمی و برتری هوایی متفقین تبدیل شد و بیش از ۲۰ فروند هواپیمای آلمانی را در یک نبرد هوایی سرنگون کرد.
• de Havilland Mosquito FB (موشکیتو)
  • نسخه جنگنده-بمب‌افکن (Fighter-Bomber) از هواگرد معروف چوبی که با سرعت و برد بالا قادر بود حملات جراحی دقیقی را در اعماق خاک دشمن انجام دهد. انواع FB (مانند FB.Mk VI) به چهار توپ ۲۰ میلی‌متری و چهار مسلسل ۷.۷ میلی‌متری مجهز بودند و تا ۹۰۷ کیلوگرم بمب یا راکت حمل می‌کردند. موشکیتو با مأموریت‌های معروفی همچون حمله به زندان اَمِین (عملیات جریکو) و مقر گشتاپو در اسلو، استانداردهای جدیدی در حملات دقیق کم‌ارتفاع تعریف کرد.
• Bristol Beaufighter (بیوفایتر)
  • جنگنده سنگین دو موتوره که به یک هواگرد تهاجمی دریایی و ضدکشتی قدرتمند تبدیل شد. بیوفایتر که ابتدا برای نیروی هوایی سلطنتی ساخته شد، در نیروی دریایی (Fleet Air Arm) با نام TF.Mk X (Torpedo Fighter) به خدمت درآمد و با حمل اژدر، راکت و چهار توپ ۲۰ میلی‌متری، به " بمب‌افکن قاتل" در جبهه مدیترانه و اقیانوس اطلس تبدیل گشت.

دهه ۱۹۵۰ تا ۱۹۶۰

• English Electric Canberra (کانبرا)
  • بمب‌افکن سبک جت که در نقش تهاجمی و بمباران تاکتیسی در جنگ کره، بحران سوئز و جنگ‌های استعماری به کار رفت. کانبرا با سقف پرواز استثنایی (بیش از ۱۵ کیلومتر) و سرعت بالا (بیش از ۹۰۰ کیلومتر بر ساعت) قادر بود در ارتفاع بالا و پایین به اهداف زمینی حمله کند. نمونه‌های تهاجمی آن تا دهه ۱۹۸۰ در نیروی هوایی سلطنتی خدمت کردند.
• Hawker Hunter (هانتر)
  • جنگنده روز که در مدل‌های بعدی به یک هواگرد تهاجمی و پشتیبانی نزدیک کارآمد تبدیل شد. هانتر FGA.9 (مخفف Fighter Ground Attack) با چهار توپ ۳۰ میلی‌متری آدن و قابلیت حمل راکت و بمب، در درگیری‌های جنوب شرق آسیا و خاورمیانه مورد استفاده قرار گرفت. این هواگرد به دلیل تحمل بالای آسیب و پایداری در آتشبار زمینی، جایگاه ویژه‌ای در نیروی هوایی سلطنتی پیدا کرد.
• Supermarine Scimitar (سیمیتر)
  • جنگنده-بمب‌افکن یک نفره و پرسرعت نیروی دریایی پادشاهی بریتانیا (FAA) که در دهه ۱۹۵۰ وارد خدمت شد. سیمیتر با چهار توپ ۳۰ میلی‌متری و قابلیت حمل بمب هسته‌ای تاکتیکی یا چهار موشک ضدکشتی، برای حملات سطحی و پشتیبانی نزدیک از ناوهای هواپیمابر طراحی شده بود. این هواگرد علیرغم سابقه تصادف بالا، در اوایل دهه ۱۹۶۰ نقش تهاجمی اصلی نیروی دریایی را ایفا می‌کرد.
• Blackburn Buccaneer (بوکانیر)
  • بمب‌افکن تهاجمی و ضدکشتی مافوق‌صوت با قابلیت پرواز در ارتفاع بسیار پایین (کمتر از ۶۰ متر) برای نفوذ به سامانه‌های دفاع هوایی. بوکانیر که در اصل برای نیروی دریایی ساخته شده بود، در دهه ۱۹۷۰ به نیروی هوایی سلطنتی منتقل شد. این هواگرد با دو موتور Rolls-Royce Spey و محفظه داخلی بمب چرخان (rotary bomb bay) معروف بود و در جنگ خلیج فارس (۱۹۹۱) با موفقیت مأموریت‌های تهاجمی شبانه را انجام داد. بوکانیر تا سال ۱۹۹۴ در خدمت بود.

هه ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۰

• SEPECAT Jaguar (جگوار)
  • هواگرد تهاجمی و آموزشی دوسرنشینه که حاصل همکاری مشترک بریتانیا و فرانسه بود. جگوار برای مأموریت‌های پشتیبانی نزدیک، انهدام سامانه‌های دفاع هوایی (SEAD) و حمله هسته‌ای تاکتیکی ساخته شد. این هواگرد با بدنه مستحکم، بال‌های پایین و توانایی حمل ۴,۵۰۰ کیلوگرم مهمات (شامل بمب‌های لیزری، موشک‌های ضدتشعشع و مهمات خوشه‌ای) در جنگ‌های اول خلیج فارس و بوسنی عملکرد خیره‌کننده‌ای داشت. نیروی هوایی سلطنتی جگوار را در سال ۲۰۰۷ بازنشسته کرد.
• Hawker Siddeley Harrier (هاریر) GR.1/GR.3
  • نخستین هواگرد تهاجمی بال ثابت با قابلیت برخاست و فرود عمودی (VTOL) در جهان. هاریر که توسط موتور برگشت‌پذیر Rolls-Royce Pegasus نیرو می‌گرفت، می‌توانست از پناهگاه‌های جنگلی، عرشه کشتی‌ها و حتی زمین‌های ناهموار عملیات کند. هاریر GR.3 در جنگ فالکلند (۱۹۸۲) نقشی تعیین‌کننده داشت و با حمل بمب‌های ۵۴۰ کیلوگرمی و راکت، پیروزی بریتانیا را تضمین کرد. این هواگرد برای نیروی هوایی سلطنتی، انقلابی در تاکتیک‌های پشتیبانی نزدیک و پراکندگی عملیاتی ایجاد کرد.
• BAe Sea Harrier (سی هاریر) FRS.1/FA.2
  • نسخه ناوپایه هاریر که توسط نیروی دریایی سلطنتی برای رهگیری، شناسایی و تهاجمی (FRS مخفف Fighter, Reconnaissance, Strike) سفارش داده شد. سی هاریر در جنگ فالکلند نه تنها در نقش تهاجمی، بلکه به عنوان یک رهگیر کارآمد در برابر بمب‌افکن‌های آرژانتینی (از جمله میراژ) ظاهر شد. مدل FA.2 در دهه ۱۹۹۰ با رادار Blue Vixen و موشک‌های AMRAAM به روزرسانی شد و تا سال ۲۰۰۶ در خدمت بود.
• Panavia Tornado GR.1 (تورنادو)
  • بمب‌افکن تهاجمی دو موتوره با بال متحرک (Swing-wing) طراحی شده توسط کنسرسیوم بریتانیا، آلمان و ایتالیا. تورنادو برای نفوذ در ارتفاع پایین و سرعت مافوق‌صوت (کمتر از ۶۰ متر با سرعت ۱,۲۰۰ کیلومتر بر ساعت) بهینه شده بود و در جنگ سرد نقش ستون فقرات نیروی تهاجمی بریتانیا را ایفا می‌کرد. مدل GR.1B نیز برای نقش ضدکشتی با موشک‌های Sea Eagle مجهز شد. تورنادو در جنگ اول خلیج فارس (عملیات گرانبی) با بمب‌های ضد باند JP233 به فرودگاه‌های عراق حمله کرد.

دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۰۰

• Panavia Tornado GR.4/GR.4A
  • نسخه به‌روزرسانی شده تورنادو برای جنگ مدرن با کابین شیشه‌ای، سامانه هشدار دهنده موشک، قابلیت حمل بمب‌های هدایت لیزری (Paveway) و موشک‌های تهاجمی برد بلند (مانند Storm Shadow). تورنادو GR.4 در جنگ‌های بوسنی، کوزوو، عراق (۲۰۰۳) و افغانستان به عنوان هواگرد تهاجمی و شناسایی تاکتیکی (با غلاف RAPTOR) به خدمت ادامه داد. این هواگرد در سال ۲۰۱۹ پس از ۴۰ سال حضور مستمر بازنشسته شد.
• BAe Harrier GR.5/GR.7/GR.9
  • نسل دوم هاریر که بر اساس AV-8B آمریکایی ساخته شد و بهبودهای چشمگیری در بال (کامپوزیت)، برد، بارگیری مهمات (تا ۴,۲۰۰ کیلوگرم) و کابین خلبان داشت . مدل GR.7 در جنگ بوسنی، کوزوو (۱۹۹۹) و عراق (۲۰۰۳) با بمب‌های هدایت لیزری Paveway II و موشک‌های مَوریک مأموریت‌های پشتیبانی نزدیک انجام داد. مدل GR.9 (و GR.9A با موتور قوی‌تر) در افغانستان به خدمت پرداخت و در سال ۲۰۱۱ به دلیل سیاست کاهش بودجه، پیش‌موعد بازنشسته شد .

دهه ۲۰۱۰ تاکنون

• Eurofighter Typhoon FGR4 (تایفون)
  • جنگنده چندمنظوره نسل ۴٫۵ که از دهه ۲۰۰۰ وارد خدمت شده و پس از بازنشستگی تدریجی تورنادو، نقش اصلی تهاجمی، پشتیبانی نزدیک هوایی، برتری هوایی و دفاع هوایی را بر عهده دارد. تایفون همچنان ستون فقرات ناوگان رزمی RAF است و با تسلیحات پیشرفته‌ای مانند موشک‌های ضدزره Brimstone، بمب‌های هدایت‌شونده لیزری/جی‌پی‌اس Paveway IV، موشک‌های کروز Storm Shadow و موشک‌های هوا به هوا Meteor و ASRAAM مجهز است.
  • تا سال ۲۰۲۶، حدود ۱۰۷ فروند از ترنج ۲ و ۳ فعال هستند (ترنج ۱ عمدتاً بازنشسته شده). این جنگنده در عملیات‌های متعدد خاورمیانه (شامل دفاع از اردن و پایگاه‌های بریتانیا در قبرس و قطر علیه پهپادهای ایرانی در ۲۰۲۶) شرکت داشته و قابلیت‌های ضدپهپاد جدیدی نیز به آن اضافه شده است. تایفون تا حداقل ۲۰۴۰ (و احتمالاً تا اوایل ۲۰۵۰ با ارتقاهای بیشتر) در خدمت خواهد ماند.
• Lockheed Martin F-35B Lightning II (لایتنینگ)
  •   جنگنده تهاجمی و برتری هوایی نسل پنجم با قابلیت STOVL (برخاست کوتاه و فرود عمودی) که از سال ۲۰۱۸ وارد خدمت مشترک نیروی هوایی و دریایی بریتانیا شده است. اف-۳۵بی با طراحی پنهان‌کار (Stealth)، سنسورهای ترکیبی پیشرفته AN/APG-81، سیستم جنگ الکترونیک و قابلیت حمل تسلیحات دقیق در محفظه داخلی، جایگزین هاریر و بخش عمده‌ای از نقش‌های تورنادو شده است.     این جنگنده از ناوهای هواپیمابر کلاس Queen Elizabeth عملیات می‌کند و تا سال ۲۰۲۶ ناوگان حدود ۴۷ فروندی عملیاتی (از ۴۸ تحویل‌گرفته) دارد. اولین شلیک موفق عملیاتی واقعی در سال ۲۰۲۶ با سرنگونی پهپادهای تهاجمی بر فراز منطقه خاورمیانه (همراه تایفون‌ها در عملیات LUMINOUS) ثبت شد و قابلیت‌های ISR و ضربه دقیق آن در محیط‌های پرخطر اثبات گردید؛ در حال خدمت
• BAE Systems Tempest / GCAP (تمپست)
  •   جنگنده تهاجمی نسل ششم تحت برنامه Global Combat Air Programme (GCAP) با همکاری ایتالیا و ژاپن، که قرار است از اواسط دهه ۲۰۳۰ جایگزین تدریجی تایفون شود. تمپست بر فناوری‌های پیشرفته‌ای مانند پنهان‌کاری نسل بعدی، «پوست هوشمند» (Smart Skin)، اتصال شبکه‌محور (Swarm)، تسلیحات انرژی‌محور (لیزری)، رهگیری فراصوتی و قابلیت خلبانی اختیاری (Optionally Manned) تمرکز دارد.     تا سال ۲۰۲۶، ساخت دمونستراتور پرواز (Flying Demonstrator) پیشرفت چشمگیری داشته و پرواز آزمایشی آن برای سال ۲۰۲۷ برنامه‌ریزی شده است. قراردادهای عمده توسعه اعطا شده و هدف ورود به خدمت عملیاتی سال ۲۰۳۵ است. این پروژه آینده نیروی هوایی بریتانیا را در حوزه برتری هوایی و تهاجمی تعریف خواهد کرد؛ در حال توسعه.