هاوکر سیدلی هاریر؛ جنگنده تهاجمی عمودپرواز V/STOL

ادامه دارد برای اینکه مخاطب خسته گردد و سازماندهی آسان تر باشد در انتهای این مقاله مقاله دوم که آن تجهیز در همین دسته است گذاشته شده است. مقالات ادامه یافته حداقل یک مقاله و حداکثر دو مقاله بعدی دارند.

تصویر جنگنده عمود پرواز هاوکر سیدلی هاریر GR.9.

هاوکر سیدلی هاریر (Hawker Siddeley Harrier) GR.1 و GR.3 یک جنگنده-بمب افکن بریتانیایی با قابلیت برخاست و فرود عمودی/کوتاه (V/STOL) بود که توسط شرکت هاوکر سیدلی ساخته شد. این هواگرد نخستین جنگنده عملیاتی حمله به زمین و شناسایی با قابلیت V/STOL در جهان بود و تنها طراحی V/STOL واقعا موفق دوران خود به شمار می رفت. هاریر مستقیما از پروتوتایپ هاوکر سیدلی کیسترل (Kestrel) توسعه یافت و پس از لغو پروژه پیشرفته تر سوپر سونیک P.1154 به وجود آمد. در اواسط دهه ۱۹۶۰، دولت بریتانیا سفارش مدل‌های GR.1 و GR.3 را برای نیروی هوایی سلطنتی (RAF) داد. نخستین پرواز هاریر GR.1 در ۲۸ دسامبر ۱۹۶۷ انجام شد و در آوریل ۱۹۶۹ وارد خدمت RAF گردید. در دهه ۱۹۷۰، ایالات متحده نیز این هواپیما را به عنوان AV-8A برای سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده (USMC) خریداری کرد.

هاریر در دوران جنگ سرد عمدتا توسط RAF در غرب آلمان مستقر شد تا در برابر احتمال تهاجم نیرو های پیمان ورشو به اروپای غربی دفاع کند. قابلیت های منحصر به فرد آن اجازه پراکنده سازی نیرو ها از پایگاه های هوایی آسیب پذیر فراهم می کرد. سپاه تفنگداران ایالات متحده (USMC) عمدتا از آن برای پشتیبانی نزدیک هوایی (CAS) از کشتی‌های تهاجمی آبی‌خاکی و پایگاه‌های عملیاتی پیشرو استفاده می‌کرد. هاریر به دلیل قابلیت عمل با حداقل تأسیسات زمینی و باندهای بسیار کوتاه، در مکان‌هایی به کار گرفته می‌شد که دیگر هواپیماهای بال‌ثابت نمی‌توانستند. با این حال، نرخ بالای حوادث و فرآیند نگهداری زمان‌بر آن مورد انتقاد قرار گرفت.

در دهه ۱۹۷۰، نسخه دریایی Sea Harrier از هاریر برای نیروی دریایی سلطنتی (Royal Navy) توسعه یافت. هر دو نسخه در جنگ فالکلند ۱۹۸۲ نقش حیاتی ایفا کردند. هاریرهای RAF عمدتاً در مأموریت‌های حمله به زمین حمایت از نیروهای زمینی بریتانیا شرکت داشتند. این هواپیما بعدها توسط نسخه‌های پیشرفته‌تر AV-8B Harrier II و British Aerospace Harrier II جایگزین شد و تا سال ۲۰۰۶ از خدمت خارج گردید.

توسعه و طراحی

طراحی هاریر ریشه در پروژه هاوکر P.1127 داشت. پیش از آن، هاوکر بر روی جایگزینی هانتر (P.1121) کار می‌کرد که پس از انتشار سند سفید دفاع ۱۹۵۷ بریتانیا و تمرکز بر موشک‌ها لغو شد. هاوکر سپس به سمت هواپیماهای V/STOL علاقه‌مند شد. کار طراحی P.1127 به طور رسمی در ۱۹۵۷ توسط سر سیدنی کم، رالف هوپر و استنلی هوکر آغاز گردید. همکاری نزدیک هاوکر (سازنده بدنه) و بریستول (سازنده موتور) کلیدی بود.

این هواپیما به جای روتور یا پیشران مستقیم، از موتور توربوفن Pegasus با نیروی پیشران برداری‌شده استفاده می‌کرد. موتور Pegasus I با ۹۰۰۰ پوند تراست در سپتامبر ۱۹۵۹ اولین بار روشن شد. از شش پروتوتایپ ساخته‌شده، سه فروند سقوط کردند.

ارزیابی سه‌ جانبه

در ۱۹۶۱، بریتانیا، ایالات متحده و آلمان غربی توافق کردند نه فروند از توسعه‌یافته P.1127 را برای ارزیابی بخرند که Kestrel FGA.1 نام گرفتند. ارزیابی شامل ۹۶۰ پرواز و ۱۳۶۶ برخاست و فرود بود. برخی از این هواپیماها بعداً به ایالات متحده منتقل شدند.

P.1154

همزمان کار بر روی نسخه سوپرسونیک P.1154 برای نیاز ناتو انجام شد، اما این پروژه نیز پس از تغییرات سیاسی لغو گردید.

تولید

پس از لغو P.1154 نیروی هوایی سلطنتی (RAF) نیازمندی ASR 384 را برای ارتقای ساده کیسترل صادر کرد. سفارش اولیه برای شش فروند پیش‌تولیدی و سپس ۶۰ فروند Harrier GR.1 صادر شد. نخستین پرواز GR.1 در ۲۸ دسامبر ۱۹۶۷ انجام شد و در ۱ آوریل ۱۹۶۹ وارد خدمت شد. هواپیما در کارخانه‌های کینگستون و دانسفولد ساخته می‌شد.

مشخصات فنی

نمای کلی

هاریر یک جنگنده حمله به زمین تک‌موتوره با قابلیت V/STOL بود. موتور Pegasus در بدنه نصب شده و چهار نازل برداری‌شونده داشت: دو نازل برای جریان بای‌پس و دو نازل برای خروجی جت. نازل‌های واکنش کوچک نیز در دماغه، دم و نوک بال‌ها برای تعادل در پرواز عمودی وجود داشتند. هاریر چهار هاردپوینت زیر بال و سه هاردپوینت زیر بدنه برای تسلیحات و مخازن سوخت داشت. بدنه آن حدود ۹۰ درصد نسبت به کیسترل بازطراحی شد و بال‌ها بزرگ‌تر شدند.

قابلیت V/STOL اجازه استقرار از پاک‌سازی‌های کوچک یا هلی‌پد و همچنین پایگاه‌های معمولی را می‌داد. این ویژگی برای پراکنده‌سازی در برابر حمله به پایگاه‌ها بسیار ارزشمند بود. با این حال، نگهداری آن چالش‌برانگیز بود و نیاز به برداشتن بال‌ها برای کار روی موتور داشت.

موتور

قلب هاریر موتور Rolls-Royce Pegasus بود که به طور خاص برای مانور V/STOL طراحی شده بود. نسخه اولیه Pegasus 6 بود و بعداً با Pegasus 11 (و در GR.3 با Mk 103) ارتقا یافت. موتور دارای تزریق آب برای افزایش تراست در شرایط گرم و ارتفاع بالا بود. تراست موتور Mk 103 در GR.3 به ۲۱۵۰۰ پوند می‌رسید. نسل‌های بعدی موتور Pegasus (مانند 11-61/Mk 107) که روی هاریرهای نسل دوم (GR7/GR9) نصب شدند، به تراست ۲۳۸۰۰ پوند رسیدند.

کنترل و هندلینگ

هاریر در پرواز افقی مانند هواپیماهای بال‌ثابت معمولی عمل می‌کرد، اما در حالت V/STOL نیاز به مهارت‌های هلیکوپتری داشت. دو عنصر کلیدی: بردار نیروی پیشران (از ۰ تا ۹۸ درجه) و سیستم کنترل واکنش (reaction control system) با استفاده از پیشران‌های کوچک. تکنیک VIFFing (بردار کردن در پرواز رو به جلو) برای مانورهای dogfight و ترمز ناگهانی استفاده می‌شد.

تسلیحات

هاریر معمولاً دو توپ ۳۰ میلی‌متری ADEN زیر بدنه حمل می‌کرد. هاردپوینت‌ها امکان حمل راکت‌های SNEB، موشک‌های Sidewinder، بمب‌های معمولی، بمب‌های خوشه‌ای BL755 و پاد شناسایی را فراهم می‌کردند.

خدمت عملیاتی

نیروی هوایی سلطنتی (RAF)

نخستین اسکادران (شماره ۱) در آوریل ۱۹۶۹ در RAF Wittering مجهز شد. هاریرها عمدتا برای پشتیبانی نزدیک هوایی، شناسایی و حمله به زمین استفاده می‌شدند و در آلمان غربی برای بازدارندگی متعارف مستقر بودند. در جنگ فالکلند ۱۹۸۲، اسکادران شماره ۱ نیروی هوایی سلطنتی با ۱۰ فروند هاریر GR.3 از ناو هواپیمابر HMS Hermes و باند موقت Port San Carlos عملیات کرد و در پشتیبانی نزدیک هوایی، شناسایی مسلح و حمله به اهداف زمینی آرژانتینی نقش داشت. از این ۱۰ فروند، ۴ فروند در جریان جنگ از دست رفتند. مجموع سورتی‌های رزمی نیروهای هوایی بریتانیا (شامل هاریر، سی‌هاریر و سایر هواپیماها) در طول جنگ به بیش از ۲۵۰۰ فقره رسید.

سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده (USMC)

USMC از ۱۹۷۱ AV-8A را دریافت کرد و از آن برای پشتیبانی نزدیک هوایی از کشتی‌های آبی‌خاکی و پایگاه‌های پیشرو استفاده نمود. قابلیت‌های آن در عملیات دریایی و مانور VIFFing در dogfight اثبات شد.

جنگ فالکند

هاریر GR.3ها در پشتیبانی نزدیک هوایی و سرکوب توپخانه آرژانتینی برجسته بودند. چندین فروند در اثر آتش پدافند از دست رفتند.

هاوکر سیدلی هاریر در حال برخاستن از ناو اسپانیایی Dédalo.

صادرات

هاریر به اسپانیا (AV-8S Matador) و سپس به تایلند فروخته شد. اسپانیا از آن روی ناو Dédalo استفاده کرد. تایلند نیز آن را روی ناو Chakri Naruebet به کار گرفت، هرچند مشکلات لجستیکی داشت.

مدل ها و گونه ها

• Harrier GR.1 / GR.1A / GR.3: نسخه‌های اصلی تک‌سرنشینه RAF. GR.3 با سنسورها و موتور ارتقایافته.
• AV-8A / AV-8C Harrier: نسخه USMC، مشابه GR.1 با تغییرات رادیو و تجهیزات آمریکایی.  
• AV-8S Matador: نسخه صادراتی برای اسپانیا (بعداً تایلند).
• Harrier T.2 / T.4: نسخه‌های آموزشی دوسرنشینه RAF.
• TAV-8A / TAV-8S: نسخه‌های آموزشی USMC و اسپانیا/تایلند.

پیوند به بیرون و منابع

en WikiPedia

ادامه این مقاله برای فهم بیشتر مطالب

هاوکر سیدلی هاریر؛ مقاله دوم

توجه کنید اگر این مقاله را بخوانید معمولا تکمیل و کامل نیست مقاله دوم تکمیل تر و کامل تر در مورد هاوکر سیدلی هاریر است.