ویکرز وی‌سی۱۰؛ هواپیمای سوخت رسان و ترابری

تصویر یک فروند هواگرد سوخت رسان ویکرز VC10 در حین تمرین سوخت‌گیری هوایی.

ویکرز وی‌سی۱۰ (Vickers VC10) یک هواپیمای مسافربری جت باریک پیکر دوربرد بریتانیایی بود که توسط ویکرز-آمسترانگز طراحی و ساخته شد و نخستین پرواز خود را در سال ۱۹۶۲ انجام داد. این هواپیما اغلب با ایلیوشین ایل- شوروی مقایسه می شود، چرا که هر دو از آرایش چهارموتوره با موتورهای دماغه استفاده می کنند. وی سی۱۰ برای پرواز در مسیرهای طولانی از باندهای کوتاه تر آن دوران طراحی شده بود و عملکرد فوق العاده ای در شرایط گرم و ارتفاع بالا برای عملیات از فرودگاه های آفریقا داشت. عملکرد وی سی۱۰ به گونه ای بود که سریعترین عبور فرا اطلس توسط یک جت مسافربری زیرصوت را با زمان ۵ ساعت و ۱ دقیقه به ثبت رساند، رکوردی که به مدت ۴۱ سال پابرجا ماند. اگرچه تعداد نسبتا کمی وی سی۱۰ ساخته شد، اما این هواپیماها خدمات طولانیمدتی به شرکتهای هواپیمایی از دهه ۱۹۶۰ تا ۱۹۸۱ ارائه کردند. این هواپیما نیز به هواپیمای سوخت رسان و ترابری استفاده شد؛ موضوع اصلی مقاله بر روی استفاده های نظامی وی سی ۱۰ است.

خدمت نظامی

دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰

در سال ۱۹۶۰، نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا مشخصات ۲۳۹ را برای یک ترابری استراتژیک صادر کرد که منجر به سفارش پنج فروند وی سی۱۰ از ویکرز در سپتامبر ۱۹۶۱ شد. این سفارش در اوت ۱۹۶۲ با شش فروند دیگر افزایش یافت و در ژوئیه ۱۹۶۴ سه فروند دیگر که توسط بوئینگ کنسل شده بودند به آن اضافه شد. نسخه نظامی (تیپ ۱۱۰۶) ترکیبی از بدنه کامبی استاندارد با موتورهای قویتر و مخزن سوخت باله سوپر وی سی ۱۰ بود. این نسخه همچنین دارای یک پروب سوخت رسانی در حین پرواز قابل جدا شدن و یک واحد توان کمکی در مخروط دم بود. تفاوت دیگر با مشخصات غیر نظامی این بود که تمام صندلی های مسافران به دلایل ایمنی رو به عقب قرار داشتند.

نخستین هواپیمای نیروی هوایی سلطنتی با نام وی سی۱۰ سی.۱ در ۲۶ نوامبر ۱۹۶۵ برای آزمایش تحویل داده شد و تحویل به اسکادران شماره ۱۰ در دسامبر ۱۹۶۶ آغاز و در اوت ۱۹۶۸ به پایان رسید. وی سی۱۰ها به نام دارندگان مدال ویکتوریا نام گذاری شدند و نامها بالای درب جلوی مسافران در حال نمایش بوده است. در دهه ۱۹۶۰، وی سی۱۰های اسکادران شماره ۱۰ در دو مسیر منظم فعالیت می کردند: یکی به خاور دور به سنگاپور و هنگ کنگ، و دیگری به نیویورک. تا سال ۱۹۷۰، ماهانه حدود ۱۰٬۰۰۰ مسافر و ۷۳۰٬۰۰۰ پوند محموله توسط ناوگان وی سی۱۰ در حال جابجایی بودند..

علاوه بر نقش ترابری استراتژیک، وی سی۱۰ به طور معمول در نقشهای تخلیه پزشکی هوایی و حملونقل شخصیتهای مهم خدمت خدمت می نمایید. در نقش VIP، این هواپیما معمولا توسط اعضای خانواده سلطنتی بریتانیا استفاده می گردید، از جمله در تور دویستمین سالگرد ملکه الیزابت دوم از آمریکا، و توسط چندین نخست وزیر بریتانیا؛ گفته میشود که مارگارت تاچر اصرار داشت با وی سی۱۰ پرواز کند. این هواپیما ثابت کرد که میتواند به طور مداوم توسط دو خدمه پرواز انجام شود و امکان چندین پرواز دور دنیا را فراهم آورد؛ یک وی سی۱۰ در کمتر از ۴۸ ساعت دور کره زمین چرخید.

یک فروند (ایکس آر۸۰۹) بین سالهای ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۵ برای آزمایش موتور توربوفن آربی۲۱۱ به رولز-رویس اجاره داده شد. پس از بازگشت به نیروی هوایی سلطنتی، مشخص شد که بدنه هواپیما دچار تغییر شکل شده است، احتمالا به دلیل اختلاف قدرت بین آربی۲۱۱ در یک سمت و کانویها در سمت دیگر. تعمیر آن از نظر اقتصادی مقرون به صرفه تلقی نشد و تا حدی اوراق شد و بخشی از بدنه برای آموزش بارگیری حفظ گردید.

در سال ۱۹۷۷، مطالعاتی برای تبدیل وی سی۱۰های غیرنظامی اضافی به های سوخت رسانی هوایی آغاز شد. نیروی هوایی سلطنتی متعاقبا قراردادی با بریتیش ایروسپیس برای تبدیل پنج فروند وی سی۱۰ سابق بوئینگ و چهار فروند سوپر وی سی۱۰ سابق خطوط هوایی آفریقای شرقی منعقد کرد که به ترتیب وی سی۱۰ کی.۲ و وی سی۱۰ کی.۳ نامگذاری شدند. در طول تبدیل، مخازن سوخت اضافی در کابین مسافری سابق نصب شد که حداکثر بار سوخت نظری را به ۸۵ تن طولانی (کی.۲) و ۹۰ تن طولانی (کی.۳) افزایش داد. هر دو نوع دارای یک جفت غلاف سوخت رسانی نصب شده روی بال و یک نقطه سوخت رسانی مرکزی نصب شده در محفظه بار عقب بودند؛ پروب های سوخت رسانی دماغه نصب نیز نصب شدند.

یک تانکر VC10 در حال سوخت‌رسانی به دو فروند یوروفایتر تایفون از اسکادران شماره ۲۹ بر فراز نیروی هوایی سلطنتی آکروتیری ، ۲۰۰۴. یک جنگنده پاناویا تورنادو نیز در پس‌زمینه دیده می‌شود.

دهه ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰

در سال ۱۹۸۱، ۱۴ فروند سوپر وی سی۱۰ سابق بریتیش ایرویز خریداری و برای قطعات یدکی ذخیره شدند. در اوایل دهه ۱۹۹۰، برای کمک به ناوگان وی سی۱۰ در جایگزینی سوخت رسان هوایی های هاندلی پیج ویکتور بازنشسته، پنج فروند از هواپیماهای ذخیره شده به سوخت رسان هوایی های وی سی۱۰ کی.۴ تبدیل شدند. اندکی پس از ورود به خدمت، خوردگی گسترده مخازن بال در سطوح پایینی بال کشف شد که عمدتا به روش ذخیره سازی قبل از تبدیل نسبت داده شد؛ مخازن بال سوختگیری شده و با آب به عنوان بالاست پر شده بودند. کار گسترده اصلاح خوردگی مخازن بال، از جمله تعویض مخازن، اغلب در طول تعمیرات اساسی انجام می شد. کی.۴Ha، مانند کی.۲، فاقد دربهای بار جلو بودند، بنابراین تصمیم گرفته شد که مخازن سوخت داخلی نصب نشوند. کی.۴ تجهیزات سوخت رسانی مشابه کی.۲ و کی.۳ داشت، اما فاقد مخازن سوخت اضافی بدنه بود و همان ظرفیت سوخت سوپر وی سی۱۰ را حفظ کرد.

در طول دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰، ۱۳ فروند سی.۱ بازمانده به غلافهای سوخت رسانی نصب شده روی بال مجهز شدند و به وی سی۱۰ سی.۱کی سوخت رسان هوایی/ترابری دو نقطهای تغییر نام دادند. هیچ مخزن اضافی نصب نشد و بار سوخت ۸۰ تن باقی ماند. پروب سوخت رسانی در حین پرواز یکی از ویژگی های اصلی هواپیما بود، اما در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ به دلیل عدم استفاده برداشته شده بود؛ پروب ها قبل از تبدیل دوباره نصب شدند.

در سال ۱۹۸۲، سی.Ha۱ بخشی از پل هوایی بین نیروی هوایی سلطنتی بریز نورتون و فرودگاه وایداویک در جزیره اسنشن در طول عملیات کورپوریت، کارزار بازپسگیری جزایر فالکلند، تشکیل دادند. وی سیHa۱۰ همچنین به روشی غیرمتعارف استفاده شدند - بمب افکنهای آورو ولکان که در عملیات بلک باک شرکت داشتند، به سرعت به سیستم ناوبری دوبل دکلکو کاروسل سوپر وی سی۱۰ مجهز شده بودند که ناوبری موثر در اقیانوس باز را امکان پذیر می کرد. دو فروند وی سی۱۰ نیز با علائم صلیب سرخ رنگ آمیزی شده و برای تخلیه مجروحان از اروگوئه بیطرف در طول درگیری استفاده شدند.

در سال ۱۹۹۱، ۹ فروند کی.۲ و کی.۳ در قالب عملیات گرنبی، سهم بریتانیا در جنگ اول خلیج فارس، به پایگاههایی در بحرین، عربستان سعودی و عمان اعزام شدند. مجموعا ۵٬۰۰۰ ساعت پرواز در ۳۸۱ مأموریت در منطقه انجام شد که هم مأموریت های سوخت رسانی هوایی و هم لجستیکی در پشتیبانی از نیروهای ائتلاف در نبرد با نیروهای اشغالگر عراقی در کویت انجام شد. وی سی۱۰ها در طول دهه ۱۹۹۰ در منطقه مستقر ماندند و از هواپیماهای متفقین که مناطق ممنوعه پرواز بر فراز بخش هایی از عراق را اجرا می کردند، پشتیبانی کردند و همچنین در حملات هوایی سال ۱۹۹۸ به عراق شرکت داشتند.

در طول بمباران ناتو بر یوگسلاوی در سال ۱۹۹۹، سوخت رسان هوایی وی سی۱۰ در پایگاههایی در جنوب ایتالیا برای سوخت رسانی به هواپیماهای ناتو در منطقه، در قالب عملیات الاید فورس، مستقر شدند. وی سی۱۰ها به بمب افکن های تورنادو جیآر.۱ مستقر در نیروی هوایی سلطنتی بروگن اجازه دادند تا ماموریت های ضربتی دوربرد را علیه اهداف داخل صربستان انجام دهند.

دهه ۲۰۰۰

در سال ۲۰۰۱، وی سی۱۰های مستقر در عمان در برخی از اولین مأموریت های جنگ در افغانستان استفاده شدند و به هواپیماهای ناو هواپیمابر آمریکایی که حملاتی را علیه اهداف افغانستان انجام میدادند، سوخت رسانی کردند. وی سی۱۰ها ماموریت های ترابری هوایی را در پشتیبانی از نیروهای بریتانیایی و متفقین مستقر در افغانستان که با طالبان میجنگیدند، انجام دادند. وی سی۱۰ها به مدت دوازده سال در استقرار طولانی مدت در خاورمیانه باقی ماندند و اندکی قبل از بازنشستگی این نوع به پایان رسید.

در طول تهاجم سال ۲۰۰۳ به عراق به رهبری ائتلاف آمریکایی، مجموعا ۹ فروند وی سی۱۰ در قالب عملیات تلیک به منطقه اعزام شدند. در پی تهاجم، چندین وی سی۱۰ معمولا در عراق مستقر بودند؛ علاوه بر عملیات لجستیکی، بیش از هزار مجروح درگیری به قبرس توسط وی سی۱۰ها تخلیه شدند. در ژوئن ۲۰۰۹، وی سی۱۰های باقیمانده از عراق، همراه با بیشتر دارایی های نظامی بریتانیا، خارج شدند.

بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۰۳، کی.۲های باقیمانده بازنشسته و اوراق شدند. کی.۳های باقیمانده به عنوان سوخت رسان هوایی/ترابری با اسکادران شماره ۱۰۱ در بریز نورتون، آکسفوردشر خدمت کردند و تککی.۴ باقیمانده از پرواز شماره ۱۳۱۲ در نیروی هوایی سلطنتی مونت پلیزنت در جزایر فالکلند پشتیبانی کرد. در ژانویه ۲۰۱۰، عملیات مسافری وی سی۱۰ به طور موقت به حالت تعلیق درآمد در حالی که بررسی صلاحیت پروازی انجام می شد..

پس از آزمایش هسته ای کره شمالی در سال ۲۰۰۶، دو فروند وی سی۱۰ به اوکیناوا، ژاپن اعزام شدند تا آزمایش های هستهای انجام دهند. این وظیفه غیرمعمول با استفاده از غلافهای نمونهبرداری تخصصی که جایگزین غلافهای سوخت رسانی استاندارد می شد.ند، انجام شد. در طول عملیات الامی، سهم بریتانیا در مداخله نظامی سال ۲۰۱۱ در لیبی، تعدادی وی سی۱۰ به پایگاه هایی در مدیترانه اعزام شدند و برای سوخت رسانی به هواپیماهای ضربتی ناتو که در منطقه استفاده می شد.ند، به کار گرفته شدند.

وی سی۱۰ و سوخت رسان هوایی/ترابری لاکهید تریاستار در خدمت نیروی هوایی سلطنتی با ایرباس آ۳۳۰ امآرتیتی وویجر در قالب پروژه سوخت رسان هوایی استراتژیک آینده جایگزین شدند. آخرین پروازهای این نوع در خدمت نیروی هوایی سلطنتی در ۲۰ سپتامبر ۲۰۱۳ انجام شد؛ آخرین مأموریت سوخت رسانی با تور بر فراز بریتانیا دنبال شد. در ۲۴ سپتامبر، زدای۱۴۰ آخرین پرواز خود را به فرودگاه دانسفولد برای حفظ در موزه بروکلندز انجام داد، در حالی که زدای۱۴۷ در ۲۵ سپتامبر به برونینگتورپ رسید.

خدمات و پشتیبانی

تمام خدمات دهی ناوگان وی سی۱۰ نیروی هوایی سلطنتی در نیروی هوایی سلطنتی بریز نورتون در یک آشیانه ویژه ساخته شده انجام می شد.. این آشیانه که به آشیانه پایگاه معروف است، در زمان ساخت در سال ۱۹۶۹ بزرگترین سازه سقف کنسولی در اروپا بود؛ به طول یک چهارم مایل و بدون تکیهگاه داخلی. تا شش فروند وی سی۱۰ میتوانستند در داخل قرار گیرند و فضای کافی برای فضای کاری در اطراف هر هواپیما باقی میماند. در اواخر دهه ۱۹۸۰، برنامه هایی برای انتقال خدمات دهی اصلی به نیروی هوایی سلطنتی آبینگدون در نزدیکی بریز نورتون در نظر گرفته شد. آبینگدون بسته شد و تأسیسات جدیدی در نیروی هوایی سلطنتی سنت آتان در ولز جنوبی ساخته شد. اسکادران تعمیر و نگهداری هوایی ۱؛ اولین هواپیمایی که تحت خدمات دهی اصلی در این تأسیسات قرار گرفت در ژانویه ۱۹۹۳ وارد شد.

پس از بسته شدن کارخانه های بریتیش ایروسپیس در بروکلندز/ویبریج و هتفیلد، مسئولیت طراحی و تمام فعالیتهای تجاری به سایتهای بریتیش ایروسپیس (اکنون BAE سیستمز) منچستر، وودفورد و چادرتون منتقل شد. در اواسط دهه ۱۹۹۰، زمانی که طراحی قطعات دقیق برون سپاری شد، تیم طراحی از وودفورد به چادرتون منتقل شد. در سال ۲۰۰۳، مسئولیت تأمین تجاری تمام اقلام یدکی توسط بیایئی سیستمز، در بیایئی سیستمز ساملزبری انجام شد. سایت چادرتون مسئولیت قراردادهای وزارت دفاع برای مدیریت پروژههای اصلاحات را حفظ کرد؛ تعمیرات اساسی و تعمیرات اصلی در نیروی هوایی سلطنتی سنت آتان انجام می شد.

کاربران نظامی و دولتی

عمان:

پرواز سلطنتی عمان

قطر

نیروی هوایی قطر

پرواز امیری قطر

امارات متحده عربی:

دولت امارات متحده عربی

بریتانیا:

نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا

اسکادران شماره ۱۰ نیروی هوایی سلطنتی

اسکادران شماره ۱۰۱ نیروی هوایی سلطنتی - آخرین اپراتور این نوع

سازمان هواپیمایی سلطنتی

مدل ها و گونه های نظامی

• ویسی۱۰ سی.۱: عنوان نیروی هوایی سلطنتی برای ۱۴ فروند ویسی۱۰ تیپ ۱۱۰۶؛ هواپیمای ترابری برای نیروی هوایی سلطنتی. ۱۴ فروند ساخته شد. ۱۳ فروند به ویسی۱۰ سی.۱کی تبدیل شدند، آخرین فروند در نوامبر ۱۹۹۵ برای تبدیل به سی.۱کی فرستاده شد.
• ویسی۱۰ سی.۱کی: عنوان نیروی هوایی سلطنتی برای ۱۳ فروند هواپیمای ترابری/سوخت رسان هوایی تبدیلشده از ویسی۱۰ سی.۱، ۲ نقطهای بدون مخازن اصلی.
• ویسی۱۰ کی.۲: عنوان نیروی هوایی سلطنتی برای ۵ فروند سوخت رسان هوایی در حین پرواز تبدیل شده از تیپ ۱۱۰۱، ۳ نقطهای با مخازن اصلی.
• ویسی۱۰ کی.۳: عنوان نیروی هوایی سلطنتی برای ۴ فروند سوخت رسان هوایی در حین پرواز تبدیل شده از تیپ ۱۱۵۴، ۳ نقطه ای با مخازن اصلی.
• ویسی۱۰ کی.: عنوان نیروی هوایی سلطنتی برای ۵ فروند سوخت رسان هوایی در حین پرواز تبدی لشده از تیپ ۱۱۵۱، ۳ نقطه ای بدون مخازن اصلی.

پیوند به بیرون و منابع

en WikiPedia