میگ-۱۵؛ شگفتی استالین که معادلات هوایی جهان را دگرگون کرد

میگ-۱۵ نخستین جنگندهٔ جت موفق شوروی در جنگ کره بود که با توپ ۳۷ میلی‌متری و برتری در صعود سریع، رقیب اصلی اف-۸۶ سیبر به شمار می‌رفت.

از موتور بریتانیایی تا تولد یک افسانه

داستان میگ-15 در ۱۹۴۶ آغاز شد، زمانی که صنعت نیروی هوایی شوروی در زمینه موتور های جت به شدت از غرب عقب بود. در اقدامی که استالین آن را باورنکردنی توصیف کرد، دولت کارگر بریتانیا به رهبری سراستافورد کریپس حاضر شد موتور پیشرفته رولز رویس نین (Rolls-Royce Nene) را به همراه نقشه های کامل آن به شوروی بفروشد.

نقطه عطف تاریخی این بود که استالین بلافاصله دستور خرید و کپی برداری از این موتور را صادر کرد. ولادیمیر کلیموف، مهندس روس، طی مدت کوتاهی این موتور را مهندسی معکوس سازی کرده و نسخه داخلی آن را با نام کلیموف آردی-45 (Klimov RD-45) به تولید انبوه رساند.

نقطه عطفی دیگر استفاده از بال های پس گرا (Swept Wing) همانند اف-84 سیبر با زاویه ۳۵ درجه بود. مهندسان میگ با بهره گیری از اسناد و مدل های به دست آمده از آلمان نازی (به ویژه طرح های فاکه-وولف تی آ183) دریافتند که بال های ۳۵ می توانند مشکل تراکم پذیری هوا در سرعت های نزدیک به صوت را به تعویق بیندازند.

حاصل این دو نوآوری، نمونه اولیه با نام l-310 بود که در ۳۰ دسامبر ۱۹۴۷ به پرواز درآمد. عملکرد این هواپیما فراتر از انتظارات بود و استالین بلافاصله دستور تولید انبوه آن را به عنوان رهگیر نیروی هوایی شوروی صادر کرد.

مشخصات فنی MiG-15bis (مدل اصلی جنگ کره)

نمای کلی

میگ-15 یک جنگنده تک موتوره، تک نشینه با بال های پس گرای ۳۵ درجه بود. طراحی ساده و مستحکم، تعمیر و نگهداری آن را در شرایط سخت میدانی آسان می ساخت. برخلاف طراحی شکننده برخی رقبای غربی، این جنگنده به عنوان یک سکوی جنگی بسیار مقاوم شناخته می شد.

موتور

قلب میگ-15 مدل پیشرفته (bis)، موتور کلیموف وی کی-1 (Klimov VK-1) بود؛ یک توربوجت گریز از مرکز(Centrifugal-flow) با پیشرانه ۲۶.۴۸ کیلونیوتن که نسخه بهبود یافته موتور خریداری شده از رولز-رویس بود.

تسلیحات

بارزترین ویژگی میگ-15 آتش سنگین آن بود:

• ۱ قبضه توپ خودکار ۳۷ میلی‌متری N-37D (تعداد گلوله: ۴۰)

• ۲ قبضه توپ ۲۳ میلی‌متری NR-23KM (۸۰ گلوله برای هر قبضه)

نکته تاکتیکی: برخورد حتی یک گلوله ۳۷ میلی متری برای نابودی یک بمب افکن سنگین مانند B-29 کافی بود، اما نرخ آتش پایین و بالستیک متفاوت این دو کالیبر ( گلوله ۳۷ میلی متری نسبت به ۲۳ میلی متری مسیر متفاوتی داشت) نشانه گیری بر علیه جنگنده های چابک مانند اف-86 را دشوار می کرد.

جدول مشخصات فنی

MiG-15bis

مشخصه	مقدار
خدمه	۱ نفر (خلبان)
طول	۱۱.۰۵ متر
طول بال	۱۰.۰۶ متر
ارتفاع	۳.۴۰ متر
مساحت بال	۲۰.۶ متر مربع
وزن خالی	۳٬۶۸۰ کیلوگرم
حداکثر وزن برخاست	۶٬۱۲۵ کیلوگرم
موتور	Klimov VK-1 توربوجت گریز از مرکز
پیشرانه	۲۶.۴۸ کیلونیوتن
حداکثر سرعت	۱٬۰۷۵ کیلومتر بر ساعت
برد	۱٬۰۷۵ کیلومتر بر ساعت
سقف پرواز	۱۵٬۵۱۵ متر
نرخ صعود	۳٬۰۰۰ متر بر دقیقه
تسلیحات	۱ × توپ ۳۷ میلی‌متری + ۲ × توپ ۲۳ میلی‌متری + ۲۰۰ کیلوگرم بمب یا راکت
نخستین پرواز	۳۰ دسامبر ۱۹۴۷
ورود به خدمت	۱۹۴۹
بازنشستگی (USSR)	اواخر دهه ۱۹۵۰ (آخرین استفاده جهانی: کره شمالی، تا امروز به صورت محدود)
تعداد ساخته شده	بیش از ۱۸٬۰۰۰ فروند (تمامی مدل‌ها و گونه‌ها، شامل تولید تحت لیسانس)

مقایسه با جنگنده های هم عصر

سقف پرواز	حداکثر سرعت	نخستین پرواز	تسلیحات	موتور	کشور	جت جنگنده
۱۵٬۵۱۵ m	۱٬۰۷۵ km/h	۱۹۴۷	۱×۳۷mm + ۲×۲۳mm	Klimov VK-1	شوروی	MiG-15
۱۴٬۹۳۵ m	۱٬۱۱۳ km/h	۱۹۴۷	۶×۱۲.۷mm	GE J47	آمریکا	F-86 Sabre
۱۳٬۴۰۰ m	۹۵۵ km/h	۱۹۴۳	۴×۲۰mm	Rolls-Royce Derwent	بریتانیا	Gloster Meteor
۱۴٬۰۰۰ m	۹۶۵ km/h	۱۹۴۴	۶×۱۲.۷mm	Allison J33	آمریکا	Lockheed P-80
۱۳٬۱۰۰ m	۸۸۲ km/h	۱۹۴۳	۴×۲۰mm	de Havilland Goblin	بریتانیا	de Havilland Vampire
۱۳٬۷۰۰ m	۱٬۰۰۰ km/h	۱۹۴۶	۶×۱۲.۷mm	Allison J35	آمریکا	Republic F-84

مدل ها و گونه ها

l-310(نمونه اولیه): این مدل از جنگنده میگ-15 تنها سه فروند از آن تولید گردید؛ با موتور RD-45.

MiG-15(مدل تولیدی اولیه): مدل اولیه بود که مجهز به موتور RD-45 بود همانند مدل قبلی؛ به صورت حدودی ۱٬۸۰۰ فروند تولید شد.

MiG-15bis(مدل پیشرفته و اصلی در جنگ کره): این مدل پیشرفته و نقش اصلی در نبرد کره داشت، موتور VK-1 F بود بال و سیستم هیدرولیک در این مدل بهبود یافت؛ به صورت حدودی ۵٬۰۰۰ از این مدل تولید شده است.

MiG-15UTI(نسخه آموزشی): این نسخه آموزشی و دوسرنشینه بود، مشهور ترین مربی جت جنگ سرد هم نامیده می شود. تقریبا۲٬۰۰۰ فروند از این مدل تولید گردیده است.

MiG-15bisR(نسخه شناسایی): این نسخه قابلیت عکسبرداری داشت و در دماغه خود دوربینی بود؛ حدود ۳۰۰ فروند از این مدل ساخته شد.

MiG-15SB: جنگنده-بمب افکن سبک با قابلیت حمل بمب؛ حدود ۴۰۰ فروند از این مدل ساخته شد.

Shenyang J-2 (تحت لیسانس در چین): این مدل تحت لیسانس در چین ساخته می شد؛ تقریبا ۱٬۸۰۰ فروند از این مدل ساخته شد.

LIM-1/2 (تحت لیسانس در لهستان): این مدل در لهستان تحت لیسانس تولید می گردید؛ حدود ۵۰۰ فروند از این مدل ساخته شد.

S-102/103 (تحت لیسانس در چکسلواکی): این مدل در چکسلواکی تولید می شد؛ حدود ۱٬۵۰۰ فروند از این مدل ساخته شد.

منهم شدن میگ-15 توسط اف-86 سیبر تصویر نادر

نقش در جنگ کره

وقتی نوامبر ۱۹۵۰ میگ-15 ناگهان در آسمان کره ظاهر شد، نیروهای سازمان ملل شوکه شدند. این هواپیما از هرچیزی که آمریکایی ها تا آن روز دیده بودند، سریع تر، بالاتر و چاپک تر بود.

جنگنده های خطی (Straight Wing) مانند لاکهید پی-80 شوتینگ استار و گلاستر میتئور در مقابل میگ-15 کاملا بی تاثیر بودند.

تاکتیک برتر میگ-15

خلبانان شوروی (وبعدد ها چینی و کره شمالی) با استفاده از برتری سقف پرواز میگ-15، تاکتیک شیرجه عمودی(Split S) را به کار می بردند:

1. از ارتفاع بالا (بالای ۱۲٬۰۰۰ متر) شیرجه می زدند.
2. با توپ های ۲۳ و ۳۷ میلی متری شلیک می کردند.
3. با استفاده از نرخ صعود بالای میگ، دوباره به آسمان اوج می گرفتند.

پیامد استراتژیک: میگ-15 رسما به پایان بمباران های روزانه بستون-29 در کره تبدیل شد. بمب افکن های غول پیکر آمریکایی که در جنگ جهانی دوم بی چالش بودند، اکنون طعمه آسان میگ-15 شده بودند.

رویارویی با اف-86 سیبر

آمریکا برای مقابله با این تهدید ناچار شد اف-86 سیبر را که تازه وارد خدمت شده بود، سریعا به کره بفرستد. نبرد میان میگ-15 و سیبر بر فراز آلی میگ (MiG Alley) اولین نبرد بزرگ جت در برابر جت در تاریخ بود.

خدمت در نیروی هوایی کشور های دیگر

میگ-15 یکی از پرشمار ترین جنگنده های جت تاریخ با بیش از ۱۸٬۰۰۰ فروند تولیدی است. این هواپیما در بیش از ۴۰ کشور خدمت کرد:

اتحاد جماهیر شوروی: نیروی هوایی شوروی از ۱۹۴۹ تا اواسط دهه ۱۹۵۰.

چین: تولید تحت لیسانس Shenyang J-2، جنگ در کره.

کره شمالی: تا به امروز به صورت محدود به عنوان جنگنده آموزشی.

لهستان: تولید تحت لیسانس LIM-1/2 (حدود ۵۰۰ فروند).

چکسلواکی: تولید تحت لیسانس S102/103 (بیش از ۱٬۵۰۰ فروند).

مصر، سوریه و عراق: استفاده گسترده در جنگ های اعراب و اسرائیل (۱۹۵۶ ، ۱۹۶۷)

کوبا: جنگنده اصلی نیروی هوایی انقلابی

ویتنام: استفاده در جنگ ویتنام (علیه فرانسه و آمریکا)

آلبانی، مجارستان، رومانی و بلغارستان: کشور های بلوک شرق

فنلاند: استفاده از نسخه های MiG-15UTI به عنوان جنگنده آموزشی

میراث و تاثیر

میکویان گوروویچ میگ-15 یکی از مهم ترین هواپیما های تاریخ هوانوردی است:

پایان هژمونی بمب افکن ها: میگ-15 ثابت کرد که عصر بمب افکن های بدون اسکورت به پایان رسیده است. این هواپیما به وضوح نشان داد که درآینده، نبرد های هوایی توسط جت های جنگنده تصمیم گیری می شود.

الگویی برای نسل بعد: طراحی موفق میگ-15 مستقیما به میگ-17 ( که در جنگ ویتنام جنگنید) و میگ-19 منجر شد. خطوط کلی این هواپیما در نسل های بعدی میگ نیز مشهود است.

شکستن انحصار فناوری غرب: میگ-15 ثابت کرد که صنعت هوایی شوروی قادر است در کمتر از یک دهه پس از جنگ جهانی دوم، فاصله فاحش خود با غرب را جبران کند.

تیربار آسمان: فلسفه طراحی ساده و قابل تعمیر بودن میگ-15، آن را به سلاح محبوب کشور های در حال توسعه تبدیل کرد. این هواپیما آسمان های جنگ سرد را برای دهه ها شکل داد.

رکورد تولید غرب شکن: با بیش از ۱۸٬۰۰۰ فروند، میگ-15 پرتولید ترین جنگنده جت تاریخ پس از جنگ جهانی دوم است(پس از میگ-21 که بعدا این رکورد را شکست).

پیوند به بیرون و منابع

en WikiPedia

nationalmuseum.af.mil

britannica

militaryfactory