ائروسپاسیال اس آ ۳۳۰ پوما

ائروسپاسیال اس آ ۳۳۰ پوما یک بالگرد ترابری/چند منظوره متوسط چهارپره و دو موتوره است که توسط شرکت هواپیما سازی فرانسودی سود آویاسیون طراحی و در ابتدا تولید شد.

پوما در اواسط دهه ۱۹۶۰ به عنوان طرحی تازه در پاسخ به نیازمندی ارتش فرانسه برای یک بالگرد چند منظوره متوسط قابل استفاده دز تمامی شرایط آب و هوایی توسعه یافت. این بالگرد با دو موتور توربوشفت توربومکا تورمو کار می کرد، برای حمل تا ۱۶ سرباز نشسته، یا حداکثر شش برانکارد به همراه چهار همراه پزشکی برای تخلیه مجروحان طراحی شده بود، همراه با ظرفیت حمل تا ۲٬۵۰۰ کیلوگرم بار، چه به صورت داخلی و چه با استفاده از اسلینگ بیرونی. طراحی پوما شامل چندین نوآوری بود، از جمله یک سامانه خودکار بازرسی پره و اقدامات نسبتا پیشرفته ضد لرزش که در جعبه دنده اصلی و پره های روتور اصلی تعبیه شده بود. این بالگرد همچنین برای عملیات شبانه، شرایط پروازی نامساعد و آب هوا هایی از قطبی تا کویری طراحی شده بود. پوما همچنین به طور عمدی سطح بالایی از توان ذخیره دارد تا امکان پرواز موثر حتی در حداکثر وزن با تنها یک موتور فعال را فراهم کند.

در ۱۵ آوریل ۱۹۶۵، نخستین نمونه اولیه نخستین پرواز خود را انجام داد؛ نخستین پوما با استاندارد تولیدی نیز نخستین پرواز خود را در سپتامبر ۱۹۶۸ انجام داد. تحویل به ارتش فرانسه در اوایل سال ۱۹۶۹ آغاز شد؛ این نوع به‌سرعت موفقیت تجاری خود را به اثبات رساند. تولید پوما تا دهه ۱۹۸۰ تحت شرکت جانشین سود آویاسیون، یعنی ائروسپاسیال، ادامه یافت. این بالگرد همچنین در رومانی تحت لیسانس با نام IAR 330 تولید شد؛ دو مشتق بدون لیسانس، یعنی بالگرد حمله دنل رویوالک و بالگرد چندمنظوره اطلس اوریکس، در آفریقای جنوبی ساخته شدند. چندین مشتق پیشرفته نیز توسعه یافته‌اند، مانند AS332 سوپر پوما و AS532 کوگار، که از اوایل دهه ۱۹۹۰ توسط یوروکوپتر و شرکت جانشین آن ایرباس هلیکوپترز تولید شده اند. این نسل های بعدی پوما همچنان در حال تولید هستند.

عملیات های قابل توجه شامل جنگ خلیج فارس، جنگ مرزی آفریقای جنوبی، جنگ استعماری پرتقال، جنگ های یوگسلاوی، جنگ داخلی لبنان، جنگ عراق و جنگ فالکند بوده است. بسیاری از بهره برداران ناوگان خود را نوسازی کرده اند، اغلب با افزودن قابلیت ها و ویژگی های جدید تر مانند کابین شیشه ای، ناوبری سامانه موقعیت یاب جهانی (GPS) و اقدامات دفاعی. این نوع همچنین در حوزه غیرنظامی کاربرد گسترده ای یافت و توسط تعدادی از بهره برداران غیرنظامی به کار گرفته شد. یکی از بزرگ ترین بهره برداران غیرنظامی پوما، شرکت بریستو هلیکوپترز بود که به طور منظم از آن برای عملیات های فراساحلی در دریایی شمال استفاده می کرد.

توسعه و مشخصات فنی

اس‌ آ ۳۳۰ پوما در ابتدا توسط سود آویاسیون برای برآوردن نیازمندی ارتش فرانسه برای یک بالگرد متوسط قابل‌استفاده در تمامی شرایط آب‌وهوایی، با قابلیت حمل تا ۲۰ سرباز و همچنین وظایف گوناگون حمل بار، توسعه یافت. تصمیم بر توسعه طرحی تازه برای این بالگرد گرفته شد و کار در سال ۱۹۶۳ با حمایت دولت فرانسه آغاز شد. نخستین فروند از دو نمونه اولیه پوما در ۱۵ آوریل ۱۹۶۵ به پرواز درآمد؛ شش نمونه پیش‌تولید دیگر نیز ساخته شد که آخرین آن‌ها در ۳۰ ژوئیه ۱۹۶۸ به پرواز درآمد. در طول آزمایش‌ها، یک فروند اس‌آ ۳۳۰ به یک فنسترون بزرگ مجهز شد؛ با این حال، نتیجه‌گیری شد که محدودیت‌های عملی برای اندازه بالگردی که چنین پیکربندی برایش مناسب باشد وجود دارد و فروندهای تولیدی پوما در عوض روتور دم معمولی خود را حفظ کردند. نخستین اس‌آ ۳۳۰ پومای تولیدی در سپتامبر ۱۹۶۸ به پرواز درآمد و تحویل به ارتش فرانسه از اوایل سال ۱۹۶۹ آغاز شد.

در سال ۱۹۶۷، پوما توسط نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا انتخاب شد که از عملکرد پوما تحت‌تاثیر قرار گرفته بودند. این بالگرد نام‌گذاری پوما HC مارک ۱ را دریافت کرد. یک توافق تولید مشترک قابل‌توجه میان ائروسپاسیال و وستلند هلیکوپترز بریتانیا امضا شد. همکاری نزدیک میان شرکت‌های فرانسوی و بریتانیایی منجر به خرید گازل ائروسپاسیال توسط بریتانیا و لینکس وستلند توسط فرانسه شد. تحت این توافق، وستلند طیفی از قطعات را تولید کرده و مونتاژ پوماهای سفارش‌داده‌شده توسط نیروی هوایی سلطنتی را انجام می‌داد.

اس‌آ ۳۳۰ در بازار صادراتی نیز موفق بود؛ کشورهای زیادی نسخه‌های نظامی پوما را برای استفاده در نیروهای مسلح خود خریداری کردند؛ این نوع همچنین در بازار غیرنظامی به‌خوبی مورد استقبال قرار گرفت و کاربرد رایجی برای بهره‌برداران در وظایف ترابری به سکوهای نفتی فراساحلی پیدا کرد. در بیشتر طول دهه ۱۹۷۰، اس‌آ ۳۳۰ پوما پرفروش‌ترین بالگرد ترابری تولیدشده در اروپا بود. تا جولای ۱۹۷۸، بیش از ۵۰ فروند پوما به مشتریان غیرنظامی تحویل داده شده بود و ناوگان جهانی آن بیش از ۵۰۰٬۰۰۰ ساعت پروازی عملیاتی انباشته بود.

رومانی توافقی با ائروسپاسیال برای تولید پوما تحت لیسانس با نام IAR 330 منعقد کرد و دست‌کم ۱۶۳ فروند از این نوع را برای نیروهای مسلح رومانی، بهره‌برداران غیرنظامی و چندین مشتری صادراتی خود تولید کرد. اندونزی نیز تولید داخلی اس‌آ ۳۳۰ را برعهده گرفت. آفریقای جنوبی که از بهره‌برداران فعال این نوع بود، برنامه بزرگ اصلاح و تولید خود را از طریق شرکت دولتی اطلس ایرکرافت کورپوریشن برای ارتقای پوماهای خود انجام داد که هواپیمای حاصل با نام اوریکس نام‌گذاری شد. در دهه ۱۹۹۰، دنل نیز یک بالگرد حمله برای نیروی هوایی آفریقای جنوبی بر پایه پوما توسعه داد که با نام دنل رویوالک شناخته می‌شود.

در سال ۱۹۷۴، ائروسپاسیال توسعه گونه‌های بهبودیافته پوما را آغاز کرد و هدفش تولید جانشینی برای این نوع بود؛ این تلاش‌ها در نهایت به AS332 سوپر پوما منجر شد. نخستین نمونه اولیه AS332 سوپر پوما در ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۸ به پرواز درآمد که دارای موتورهای قدرتمندتر و بدنه‌ای کشیده‌تر با بازده آیرودینامیکی بهتر بود؛ تا سال ۱۹۸۰، تولید AS332 سوپر پوما از اس‌آ ۳۳۰ پومای اصلی پیشی گرفته بود. تولید اس‌ آ ۳۳۰ پوما توسط ائروسپاسیال در سال ۱۹۸۷ متوقف شد که تا آن زمان در مجموع ۶۹۷ فروند فروخته شده بود؛ تولید در رومانی تا قرن بیست‌ و یکم ادامه یافت.

آ ۳۳۰ اچ پوما
مشخصه	مقدار
خدمه	۳ نفر
ظرفیت	۱۶ مسافر
طول	۱۸٫۱۵ متر
قطر روتور	۱۵٫۰۰ متر
ارتفاع	۵٫۱۴ متر
سطح دیسک روتور	۱۷۷٫۰ مترمربع
وزن خالی	۳٬۵۳۶ کیلوگرم
حداکثر وزن برخاست	۷٬۰۰۰ کیلوگرم
موتور	دو موتور توربوشفت توربومکا تورمو IVC، هرکدام با توان ۱٬۱۷۵ کیلووات
حداکثر سرعت	۲۵۷ کیلومتر بر ساعت
سرعت کروز	۲۴۸ کیلومتر بر ساعت
تسلیحات	مسلسل‌های هم‌محور کالیبر ۷٫۶۲ میلی‌متر؛ توپ کناره‌زن کالیبر ۲۰ میلی‌متر؛ سایر تسلیحات گوناگون
نرخ صعود	۷٫۱ متر بر ثانیه
برد	۵۸۰ کیلومتر

طراحی

ائروسپاسیال اس‌ آ ۳۳۰ پوما یک بالگرد دوموتوره است که عمدتا برای وظایف ترابری پرسنل و پشتیبانی تدارکاتی در نظر گرفته شده. به‌عنوان یک بالگرد ترابری نیرو، تا ۱۶ سرباز می‌توانند روی صندلی‌های تاشو جای بگیرند، در حالی که در پیکربندی تخلیه مجروحان، همان کابین می‌تواند تا شش برانکارد و چهار پرسنل اضافی را جای دهد. پوما همچنین می‌تواند وظایف ترابری بار را انجام دهد، چه از طریق حمل بیرونی بار آویزان روی یک قلاب اختصاصی بار و چه با استفاده از فضای داخلی کابین؛ حداکثر بار قابل‌حمل در هر بار، ۲٬۵۰۰ کیلوگرم است. پوماهای غیرنظامی دارای آرایش‌های متنوعی از کابین هستند که معمولابرای اشکال مختلف ترابری مسافر، از جمله شخصیت‌های عالی‌رتبه، در نظر گرفته شده‌اند. در ظرفیت جست‌وجو و نجات، معمولایک چرخ‌ بازوی نجات نصب می‌شود که اغلب روی بدنه سمت راست قرار می‌گیرد.

دو موتوره توربوشفت توربمکا تورمو که روی سقف نصب شده اند، روتور اصلی چهار پره پوما را به حرکت در می آورند. روتور ها از طریق یک انتقال قدرت پنج مرحله ای کاهنده با سرعت معمول ۲۶۵ دور در دقیقه رانده می شوند. طراحی این انتقال قدرت دارای چندین نوآوری منحصر به فرد و نامتعارف برای زمان خودش بود از جمله ساخت تک قطعه ای محور روتور و اقدامات ضد لرزش تعبیه شده در جعبه دنده اصلی و پره های روتور اصلی. پوما همچنین دارای یک سامانه خودکار بازرسی پره بود که در برابر ترک خوردگی خستگی در پره های روتور محافظت می نمود و به خدمه هشدار می داد. این بالگرد به دو سامانه هیدرولیک مجهز است که به طور عمدی مستقل از یکدیگر کار می کنند؛ یک سامانه فقط کنترل های پروازی هواپیما را تغذیه می کند در حالی که دیگری خلبان خودکار (اتوپایلوت)، چرخ فرود و ترمز روتور، و همچنین کنترل های پروازی را تامین می کند.

از نظر عملکرد پروازی، پوما برای دستیابی به سرعت های بالا، مانور پذیری عالی و عملکرد مطلوب در شرایط گرم و ارتفاع بالا طراحی شده بود؛ موتور ها به طور عمدی سطح بالایی از توان ذخیره بدارند تا امکان پرواز موثر پوما حتی در حداکثر وزن با تنها یک موتور فعال و ادامه ماموریت در صورت لزوم را فراهم کنند. کابین خلبان دارای کنترل های دوگانه معمولی برای خلبان و کمک خلبان است و یک صندلی سوم در کابین خلبان برای یک عضو خدمه ذخیره یا فرمانده در نظر گردیده. پوما دارای یک خلبان خودکار الکتروهیدرولیک از نوع SFIM-Newmark تایپ ۱۲۷ است؛ این خلبان خودکار قابلیت پایدارسازی غلت و پیج را دارد و اپراتور قلاب بار نیز می تواند مستقیما از ایستگاه خود از طریق خلبان خودکار، تنظیمات اصلاحی موقعیت بالگرد را انجام دهد.

پوما به راحتی توسط هواپیما های ترابری تاکتیکی مانند ترانسال C-160 و لاکهید سی-130 هرلوکس قابل حمل هوایی است؛ روتور اصلی، چرخ فرود و بوم دم همگی قابل جدا شدن هستند تا نیاز به فضا کاهش یابد. سهولت نگهداری یکی از اهدافی بود که در طراحی پوما دنبال می شد؛ بسیاری از قطعات و سامانه هایی که نیاز به بازرسی معمول داشتند، به گونه ای قرارداده شدند که از سطح زمین قابل مشاهده باشند، استفاده از قطعات با عمر محدود به حداقل رسانده شد و بخش های کلیدی سامانه های مکانیکی به گونه ای طراحی شده اند که به راحتی قابل دسترسی باشند. پوما همچنین قادر به عملیات در شب، شرایط پروازی نامساعد یا طیف گسترده ای از آب و هوا از قطبی تا کویری است.

اگرچه در طول تولید اولیه گنجانده نشده بود، بسیاری از بهره برداران پوما در طول دوران خدمت این بالگرد، ویژگی ها و تجهیزات مدرن اضافی نصب کرده اند. نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا ناوگانپومای خود را به تجهیزات ناوبری موقعیت یابی جهانی (GPS) مجهز کرده، همراه با مجموعه ای اقدامات دفاع شخصی از جمله اقدامات متقابل مادون قرمز و پرتاب کننده های خودکار/چف، و همچنین عینک های دید در شب برای پرواز های شبانه. هوانوردی سبک ارتش فرانسه پوما های خود را برای برآوردن استاندارد های سازمان بین الملی هوانوردی غیرنظامی نوسازی کرده که این کار شامل افزودن سامانه های دیجیتال جدید، از جمله سامانه های فرماندهی و کنترل ماموریت مانند لینک داده سیتالات، بود. شرکت های شخص ثالثی مانند شرکت ثاندرسیتی آفریقای جنوبی برنامه های تمدید عمر و نوسازی برای پوما ارائه کرده اند و برخی بهره برداران ناوگان خود را با کابین های شیشه ای بازسازی نموده اند.

تاریخچه عملیاتی

آرژانتین

در طول جنگ فالکلند/گرا د مالویناس در سال ۱۹۸۲، پنج فروند اس‌آ ۳۳۰ پوما متعلق به ارتش آرژانتین و یک فروند متعلق به گارد ساحلی آرژانتین به این تئاتر عملیاتی اعزام شدند؛ این‌ها می‌توانستند هم از عرشه کشتی‌های نیروی دریایی عملیات کنند و هم ماموریت‌هایی در سراسر جزایر انجام دهند؛ همه آن‌ها در جریان درگیری از دست رفتند. در ۳ آوریل، در حین فرود نیروهای آرژانتینی به‌عنوان بخشی از تصرف جورجیای جنوبی، یک فروند پوما به‌شدت توسط آتش سلاح سبک نیروهای زمینی بریتانیا آسیب دید و اندکی بعد به زمین سقوط کرد. در ۹ مه، یک فروند پوما توسط یک موشک ضدهوایی سی دارت که از HMS Coventry پرتاب شده بود نابود شد.

در ۲۳ مه، یک زوج هریر دریایی نیروی دریایی سلطنتی سه فروند پومای آرژانتینی را در طول یک ماموریت تدارکاتی به پورت هوارد رهگیری کردند. در درگیری متعاقب، یک فروند پوما پس از برخورد با زمین نابود شد، در حالی که فروند دوم ازکارافتاده و متعاقبا توسط آتش توپ هریرهای دریایی نابود شد. سومین فروند پوما گریخت.

در ۳۰ مه، احتمالا پنجمین فروند پوما در نزدیکی کوه کنت از دست رفت. طبق گزارش وب‌سایت خبری آرژانتینی مرکوپرس، این بالگرد توسط یک موشک استینگر که توسط نیروهای زمینی اس‌ ای‌ اس شلیک شده بود، سرنگون شد. شش عضو نیروهای ویژه ژاندارمری ملی آرژانتین کشته شدند و هشت نفر دیگر در این حادثه مجروح شدند.

فرانسه

در سپتامبر ۱۹۷۹، چهار فروند پوما در طول عملیات باراکودا برای انتقال یک تیم حمله فرانسوی مستقیما به مقر دولتی امپراتوری آفریقای مرکزی به کار گرفته شدند؛ پس از آن، اقلام قیمتی مصادره‌شده و اسناد دیپلماتیک و سیاسی گوناگون به‌سرعت با انتقال هوایی مداوم توسط پوماها به سفارت نزدیک فرانسه منتقل شدند.

یکی از کاربردهای متمایز پوما در خدمت فرانسه، ترابری شخصیت‌های عالی‌ رتبه برای حمل رئیس‌ جمهور فرانسه، هم در داخل کشور و هم در طول تعهدات دیپلماتیک خارج از کشور، بود؛ این وظایف با در دسترس‌قرارگرفتن AS332 سوپر پومای بزرگ‌تر به آن منتقل شد.

در طول نخستین جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، فرانسه چندین فروند پوما را در پشتیبانی از نیروهای ائتلاف درگیر با عراق صدام حسین اعزام کرد. آن پوماهایی که برای انجام وظایف جست‌وجو و نجات رزمی تخصیص یافته بودند، به‌سرعت با گیرنده‌های GPS برای افزایش قابلیت‌های ناوبری‌ شان بازسازی شدند.

به‌عنوان بخشی از مشارکت فرانسه در مداخله ناتو در دهه ۱۹۹۰ در جنگ‌های یوگسلاوی، تعدادی پومای فرانسوی در این منطقه در کنار دیگر بهره‌ برداران پوما مانند بریتانیا و امارات متحده عربی عملیات کردند؛ یکی از ماموریت‌های مکرر این نوع، ارائه حیاتی کمک‌های بشر دوستانه به پناهندگانی بود که از نسل‌کشی قومیتی جاری می‌گریختند. در آوریل ۱۹۹۴، یک فروند پومای فرانسوی یک عملیات شبانه استخراج یک تیم اس‌ای‌اس بریتانیا و یک خلبان هریر دریایی سرنگون‌شده را از عمق سرزمین متخاصم بوسنی انجام داد؛ این هواپیما در حین عقب‌نشینی از منطقه، هدف آتش سلاح سبک قرار گرفت. در ۱۸ ژوئن ۱۹۹۹، یک عملیات هماهنگ اعزام هوایی دو گردان چترباز فرانسوی توسط ۲۰ فروند پوما انجام شد که به تصرف سریع کوسوسکا میتروویتسا توسط نیروهای زمینی ناتو کمک کرد.

از ژوئن ۲۰۱۴، یک زوج بالگرد پوما متعلق به اسکادران بالگردی ۱/۶۷ پیرنه (EH 1/67)، در چارچوب عملیات بارخان به منطقه ساحل اعزام شدند. این یگان مأموریت داشت تا با گروه‌های تروریستی فعال در این منطقه مقابله کند؛ گروه‌هایی که با تروریست‌های بوکوحرام (مستقر در اطراف دریاچه چاد) متفاوت بودند و عمدتاً شامل شاخه‌های وابسته به القاعده در صحرا (در نزدیکی مرز لیبی) و همچنین داعش در صحرای بزرگ می‌شدند.

استقرار: این واحد در ابتدا عملیات‌های خود را از پایگاه انجامنا در چاد آغاز کرد و سپس برای تسلط بیشتر بر منطقه عملیاتی، به پایگاه‌های دیرکو و ماداما در شمال نیجر منتقل شد.
مأموریت: پشتیبانی لجستیک و تاکتیکی از نیروهای زمینی فرانسه و مسدودسازی مسیرهای تدارکاتی شورشیان، محورهای اصلی فعالیت این بالگردها بود.
پایان مأموریت: این یگان در سپتامبر ۲۰۱۵ و پس از انتقال مسئولیت‌ها به سایر تجهیزات ارتش فرانسه، به کشور بازگشت.

لبنان

بین سال‌های ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۴، نیروی هوایی لبنان ده فروند اس‌ آ ۳۳۰ سی پوما از فرانسه دریافت کرد تا اسکادران نهم ترابری تازه‌ تاسیس خود را در پایگاه هوایی بیروت، جایی که در ابتدا مستقر بود، تجهیز کند. در سال ۱۹۸۳، این اسکادران به شمال بیروت منتقل شد و پوما های آن به‌دلایل امنیتی در بالگرد پایگاه‌های کوچک و بداهه در اطراف جونیه و ادما پراکنده شدند. در ۲۳ آگوست ۱۹۸۴، یک فروند پوما حامل رئیس ستاد نیروهای مسلح لبنان و فرمانده تیپ هفتم، ژنرال ندیم الحکیم، و هشت افسر ارشد نظامی دیگر، در مه غلیظ نزدیک بیروت سقوط کرد و همه سرنشینان کشته شدند. در ۱ ژوئن ۱۹۸۷، نخست‌وزیر لبنان راشد کرمی سوار بر یک فروند پوما در مسیر بیروت زمانی ترور شد که یک بمب در یک کیف دستی روی زانویش منفجر شد؛ این انفجار همچنین وزیر کشور عبدالله راسی و سه نفر دیگر از دوازده همراه و خدمه پوما را که به‌شدت آسیب دیده بود، مجروح کرد.

در طول مرحله پایانی جنگ داخلی لبنان، ناوگان پوما -که اکنون به هفت یا شش فروند در وضعیت قابل‌پرواز کاهش یافته بودمعمولاً برای انجام پروازهای ارتباطی با قبرس همسایه از سوی دولت نظامی موقت ژنرال میشل عون استفاده می‌شد، اگرچه کمبود سوخت و مشکلات نگهداری خدمه را معمولاً وادار می‌کرد تا پایان جنگ در اکتبر ۱۹۹۰ آن‌ها را زمین‌گیر نگه دارند.

پس از پایان درگیری، فرماندهی نیروی هوایی لبنان تلاش‌های مستمری برای بازسازی اسکادران بالگرد ترابری خود با کمک امارات متحده عربی انجام داد و هفت فروند IAR 330 SM که پیش‌تر در خدمت نیروی هوایی امارات متحده عربی بودند، در سال ۲۰۱۰ تحویل داده شدند.

در سال ۲۰۱۳، نیروی هوایی لبنان یک فروند IAR 330 SM را با نصب یک توپ تک‌لول چرخشی ADEN مارک ۴/۵ کالیبر ۳۰ میلی‌متری روی یک پاد اصلاح‌شده و یک زوج راکت‌انداز SNEB کالیبر ۶۸ میلی‌متری گرفته‌شده از هواپیماهای جنگنده بازنشسته هاوکر هانتر FGA.70 و FGA.70A، روی نصب‌کننده‌های کناری چرخشی تقویت‌شده، به یک بالگرد جنگی تبدیل کرد. این پومای جنگی که با نام اس‌آ ۳۳۰اس‌ام بازنام‌گذاری شد، در ۱۰ اکتبر همان سال در طول مانورهای هوایی در پایگاه هوایی حامات آزمایش شد. اگرچه این آزمایش‌ها موفقیت‌آمیز بود، اس‌آ ۳۰۰اس‌ام برای خدمت فعال پذیرفته نشد و فرماندهی نیروی هوایی لبنان در عوض نسخه مسلح یوروکوپتر AS532 کوگار را انتخاب کرد که هفت فروند از آن قرار بود طی سه سال آینده دریافت شود.

مراکش

در سال ۱۹۷۴، مراکش توافقی با فرانسه برای خرید ۴۰ فروند بالگرد پوما برای نیروهای مسلح خود منعقد کرد. در طول دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰، پوماهای مراکشی خدمت رزمی علیه جدایی‌ طلبان جبهه پولیساریو انجام دادند و به اعمال کنترل بیشتر بر منطقه صحرای غربی کمک کردند؛ استفاده از قدرت هوایی توسط نیروهای مراکشی پس از از دست‌ رفتن یا آسیب‌ دیدن چند فروند به‌دلیل حضور موشک‌های ضدهوایی شوروی‌ساخت ۲K12 کوب در دست شورشیان در اوایل دهه ۱۹۸۰، به‌شدت محدود شد.

در اکتبر ۲۰۰۷، به‌عنوان بخشی از توافقی به ارزش ۲ میلیارد یورو میان مراکش و فرانسه، در مجموع ۲۵ فروند پومای مراکشی قرار بود نوسازی و ارتقای گسترده‌ ای دریافت کنند.

پرتغال

در سال ۱۹۶۹، پرتغال به یکی از نخستین مشتریان صادراتی پوما تبدیل شد و ۱۲ فروند از این بالگرد را برای نیروی هوایی پرتغال سفارش داد؛ پرتغال همچنین نخستین کشوری بود که پوما را در عملیات‌های رزمی در طول جنگ استعماری پرتغال به کار گرفت؛ این نوع به‌طور عملیاتی برای تکمیل ناوگان کوچک‌تر بالگرد آلوئت ۳ در طول جنگ‌های استقلال آنگولا و موزامبیک استفاده می‌شد؛ این نوع مزیت‌های استقلال عملیاتی و ظرفیت ترابری بیشتر نسبت به دیگر بالگردهای عملیاتی داشت.

در طول دهه ۱۹۸۰، پرتغال درگیر یک توافق غیرقانونی با آفریقای جنوبی برای دور زدن تحریم سازمان ملل علیه آفریقای جنوبی شد که فرانسه تحت آن از ارائه ارتقا و قطعات یدکی برای ناوگان پومای خود آفریقای جنوبی خودداری کرده بود. در این معامله محرمانه، پرتغال موتورهای قدرتمندتر و آویونیک جدید را با هدف اعلامی استفاده از آن‌ها روی پوماهای خود سفارش داد، اما بسیاری از این قطعات از طریق یک شرکت پوششی مستقر در زئیر به شرکت دفاعی آفریقای جنوبی آرمزکورپ منحرف شدند، جایی که برای بازسازی، ارتقا و بازساخت پوماهای موجود استفاده شدند که در نهایت به اطلس اوریکس منجر شد؛ پوماهای پرتغالی نیز ارتقاهای قابل‌ توجهی دریافت کردند که تحت شرایط این توافق پرداخت شد.

در سال ۲۰۰۶، نیروی هوایی پرتغال شروع به دریافت تحویل‌های آگوستاوستلند AW101 مرلین، یک بالگرد بزرگ‌تر و توانمندتر، کرد که ناوگان قدیمی پوما را جایگزین می‌کرد.

از سال ۲۰۰۷، پرتغال هشت فروند از پوماهای بازنشسته خود را برای فروش عرضه کرده که تا سال ۲۰۱۵ همچنان در فروش بودند.

آفریقای جنوبی

از سال ۱۹۷۲ به بعد، پوماهای بهره‌برداری‌ شده توسط نیروی هوایی آفریقای جنوبی در عملیات‌های طولانی‌ مدت در آفریقای جنوب‌ غربی و آنگولا در طول جنگ مرزی به کار گرفته شدند. پوما در ترابری معمول نیرو؛ استقرار سریع در طول عملیات‌های پیگیری؛ عمل به‌عنوان رله رادیویی؛ تخلیه مجروحان؛ نجات خدمه پروازی سرنگون‌شده؛ اعزام نیروهای ویژه؛ و عملیات‌های گسترده فرامرزی مانند ساوانا، یوریک، پروتئا، سوپر و مادولار درگیر بود. اکثر خریدهای پومای آفریقای جنوبی، از جمله قطعات یدکی، پیش از تحریم پیش‌بینی‌شده سازمان ملل که در سال ۱۹۷۷ اعمال شد، انجام شده بود. آفریقای جنوبی متعاقباً بسیاری از پوماهای خود را ارتقا داد و در نهایت به اطلس اوریکس بومی‌شده رسید؛ کمک‌های خارجی و قطعات از طریق معاملات محرمانه با پرتغال در دوره تحریم تسلیحاتی به دست آمد.

در دسامبر ۱۹۷۹، دولت آفریقای جنوبی حضور نیروهای نظامی خود در رودزیا را تایید کرد؛ پوماها به‌طور معمول برای پشتیبانی از نیروهای زمینی ارتش آفریقای جنوبی استفاده می‌شدند. در ژوئن ۱۹۸۰، ۲۰ فروند پوما نیرویی متشکل از ۸٬۰۰۰ سرباز را در طول حمله آفریقای جنوبی به آنگولا در تعقیب رزمندگان ملی‌گرای سوآپو همراهی کردند. در سال ۱۹۸۲، دولت تایید کرد که ۱۵ نظامی زمانی کشته شدند که یک فروند پومای آفریقای جنوبی توسط نیروهای سوآپو سرنگون شد؛ این یکی از بدترین تلفات در یک حادثه واحد در طول درگیری بود.

در طول دهه ۱۹۹۰، تلاش‌های مخفیانه برای خرید پوماهای مازاد نیروی هوایی آفریقای جنوبی توسط پاسکال لیسوبا، رئیس‌جمهور وقت جمهوری کنگو، انجام شد که به احتمال زیاد برای استفاده در جنگ داخلی کنگو در نظر گرفته شده بود. زمانی که کشتی تفریحی MTS Oceanos در سال ۱۹۹۱ در سواحل وایلدکوست آفریقای جنوبی غرق شد، تا ۱۳ فروند پوما نقش حیاتی در تلاش‌های نجات ایفا کردند و ۲۲۵ بازمانده را در شرایط بد آب‌وهوایی با چرخ‌بازو به ایمنی رساندند.

بریتانیا

نخستین دو فروند پوما برای نیروی هوایی سلطنتی در ۲۹ ژانویه ۱۹۷۱ تحویل داده شد، در حالی که نخستین اسکادران عملیاتی (اسکادران ۳۳) در ۱۴ ژوئن ۱۹۷۱ در پایگاه آدیهام شکل گرفت. نیروی هوایی سلطنتی در مجموع ۴۸ فروند پوما HC مارک ۱ برای وظایف ترابری سفارش داد؛ در طول جنگ فالکلند، یک فروند اضافی اس‌آ ۳۳۰جی که پیش‌تر توسط ناحیه دریایی آرژانتین بهره‌برداری می‌شد، توسط نیروهای بریتانیایی به تصرف درآمد و به بریتانیای کبیر منتقل شد و برای چندین سال به‌عنوان کمک‌آموزشی ثابت نیروی هوایی سلطنتی استفاده شد. این اس‌آ ۳۳۰جی بعدها توسط وستلند با استفاده از قطعات پومای آسیب‌دیده نیروی هوایی سلطنتی با کد XW215 بازسازی شد و پس از یک بازساخت طولانی با کد ZE449 وارد خدمت نیروی هوایی سلطنتی شد. پوما به وسیله‌ای رایج برای نیروهای ویژه بریتانیا، مانند اس‌ای‌اس، تبدیل شد و به‌عنوان مناسب برای وظایف مخفی توصیف شده است.

بین اوایل دهه ۱۹۷۰ و دهه ۱۹۹۰، پوماهای نیروی هوایی سلطنتی معمولاً در پایگاه آدیهام (اسکادران ۳۳ و واحد تبدیل عملیاتی ۲۴۰)، پایگاه گوترسلوه (اسکادران ۲۳۰) و پرواز شماره ۱۵۶۳ در پایگاه بلیز مستقر بودند. در طول ناآرامی‌های ایرلند شمالی، معمول بود که یک واحد در پایگاه آلدرگرو در ایرلند شمالی مستقر باشد. در سال ۱۹۹۴، اسکادران ۲۳۰ به آلدرگرو منتقل شد تا حضور دائمی برای تقویت وستلند وسکس اسکادران ۷۲ فراهم کند. در سال ۲۰۰۹، اسکادران ۲۳۰ همراه با اسکادران ۳۳ از آدیهام به پایگاه بنسون منتقل شد.

پوماهای نیروی هوایی سلطنتی همچنین در ونزوئلا، عراق، یوگسلاوی و زئیر خدمت فعال داشته‌اند. بریتانیا به‌طور مکرر پوماها را برای امدادرسانی بلایا و ماموریت‌های بشردوستانه اعزام کرده، مانند سیل موزامبیک در سال ۲۰۰۰ و سیل ناگهانی جامائیکا در سال ۱۹۸۸؛ و برای انجام عملیات‌های حفظ صلح در مناطقی مانند زیمبابوه و خلیج فارس.

در اوج نخستین جنگ خلیج فارس، یک نیروی مشترک از پوماهای اسکادران‌های ۲۳۰ و ۳۳ در بسیج و اعزام سریع نیرو برای جلوگیری از خرابکاری نیروهای عراقی در میدان نفتی رمیله نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد. از ابتدای جنگ عراق، بین سال‌های ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۹، پوماهای نیروی هوایی سلطنتی برای فراهم‌کردن تحرک نیرو در سراسر این تئاتر عملیاتی استفاده می‌شدند. در ۱۵ آوریل ۲۰۰۷، دو فروند پومای نیروی هوایی سلطنتی در طول یک ماموریت نیروهای ویژه نزدیک بغداد عراق با هم برخورد کردند. در نوامبر ۲۰۰۷، یک فروند پوما در طول یک عملیات ضدشورش در عراق سقوط کرد؛ تحقیقات نشان داد علت اصلی خطای خلبان بوده، اما وزارت دفاع به‌دلیل ناکامی در تجهیز پوماهای نیروی هوایی سلطنتی به عینک دید شب و بازرسی‌های نگهداری ناکافی که ایمنی را به خطر انداخته بود، مورد انتقاد قرار گرفت؛ این کاستی‌ها پس از این حادثه برطرف شدند.

در سال ۲۰۰۲، شش فروند اس‌آ ۳۳۰ال سابقاً متعلق به آفریقای جنوبی توسط بریتانیا خریداری شد تا عمر خدمتی این نوع تمدید شود. یک برنامه ارتقای گسترده باعث شد نخستین پومای HC مارک ۲ در اواخر سال ۲۰۱۲ وارد خدمت شود و در اوایل ۲۰۱۴ تکمیل گردد که امکان می‌داد پوماهای نیروی هوایی سلطنتی تا سال ۲۰۲۵ در خدمت باقی بمانند. در سال ۲۰۰۸، برنامه‌ریزی شده بود که ۳۰ فروند پوما ارتقا یابند، این رقم بعدها به ۲۲ فروند کاهش یافت و سپس به‌سمت بالا برای مجموع ۲۴ فروند پومای HC مارک ۲ بازنگری شد. ارتقاها شامل به‌کارگیری دو موتور تور

بومکا ماکیلا، جعبه‌دنده‌ها و روتورهای دم جدید، کنترل‌های موتور جدید، خلبان خودکار دیجیتال، یک سامانه مدیریت پرواز، مجموعه بهبودیافته امکانات دفاعی، و محافظت بالستیک برای خدمه و مسافران بود. پومای HC مارک ۲ می‌تواند دو برابر بار مفید را در بردی بیش از سه برابر نسبت به نسل پیشین خود حمل کند و برای ترابری تاکتیکی نیرو، عملیات‌های ترکیبی سریع و ماموریت‌های بشردوستانه به کار گرفته شده است.

نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا بهره‌برداری از پوما را در ۳۱ مارس ۲۰۲۵ متوقف کرد؛ بالگرد جایگزین تحت برنامه بالگرد متوسط جدید خریداری می‌شود.

مدل ها و گونه ها

اس‌آ ۳۳۰ای: نمونه‌های اولیه، در ابتدا با نام آلوئت IV.
اس‌آ ۳۳۰بی: نسخه تولیدی اصلی برای هوانوردی سبک ارتش فرانسه. با موتورهای توربومکا تورمو IIIC4 با توان ۱٬۱۸۵ اسب‌بخار. فرانسه ۱۳۲ فروند خریداری کرد.
اس‌آ ۳۳۰ اورشیده: اس‌آ ۳۳۰ اصلاح‌شده برای حمل سامانه راداری نظارت میدان نبرد اورشیده با آنتن چرخشی زیر بدنه، برای ارتش فرانسه. یک فروند نمایشی ساخته شد که در سال ۱۹۸۶ به پرواز درآمد. برنامه اورشیده در سال ۱۹۹۰ لغو شد، اما نمونه اولیه در سال ۱۹۹۱ به‌سرعت به خدمت بازگشت تا در جنگ خلیج فارس خدمت کند که منجر به تولید سامانه مشابهی بر پایه یوروکوپتر کوگار شد.
اس‌آ ۳۳۰سی: نسخه تولیدی صادراتی اولیه. با موتورهای توربومکا تورمو IVB با توان ۱٬۴۰۰ اسب‌بخار.
اس‌آ ۳۳۰ای (E): نسخه تولیدشده توسط وستلند هلیکوپترز برای نیروی هوایی سلطنتی با نام‌گذاری پوما HC مارک ۱.
اس‌آ ۳۳۰اف: نسخه تولیدی صادراتی غیرنظامی اولیه با موتورهای توربوشفت توربومکا تورمو IIIC4.
اس‌آ ۳۳۰جی: نسخه غیرنظامی ارتقایافته با موتورهای توربومکا تورمو IVC با توان ۱٬۵۷۵ اسب‌بخار.
اس‌آ ۳۳۰اچ: نسخه ارتقایافته ارتش فرانسه و صادراتی با موتورهای توربومکا تورمو IVC و پره‌های روتور اصلی کامپوزیتی. توسط نیروی هوایی و فضایی فرانسه با نام اس‌آ ۳۳۰بی‌آ نام‌گذاری شده. تمامی اس‌آ ۳۳۰بی‌های باقی‌مانده ارتش فرانسه به این استاندارد تبدیل شدند.
اس‌آ ۳۳۰جی (J): نسخه ترابری غیرنظامی ارتقایافته با پره‌های روتور کامپوزیتی و حداکثر وزن برخاست بالاتر.
اس‌آ ۳۳۰ال: نسخه ارتقایافته برای شرایط گرم و ارتفاع بالا. معادل نظامی نسخه غیرنظامی اس‌آ ۳۳۰جی. در خدمت برزیل با نام CH-33 نام‌گذاری شده.
اس‌آ ۳۳۰اس: نسخه اس‌آ ۳۳۰ال ارتقایافته (خود تبدیل‌شده از اس‌آ ۳۳۰سی) برای نیروی هوایی پرتغال. با موتورهای توربومکا ماکیلا.
اس‌آ ۳۳۰اس‌ام: نسخه بالگرد جنگی تبدیل‌شده توسط لبنان با نصب یک توپ تک‌لول چرخشی ADEN مارک ۴/۵ کالیبر ۳۰ میلی‌متری روی یک پاد اصلاح‌شده و یک زوج راکت‌انداز SNEB کالیبر ۶۸ میلی‌متری روی هر طرف روی نصب‌کننده‌های کناری چرخشی تقویت‌شده.
اس‌آ ۳۳۰زد: نمونه اولیه با روتور دم فنسترون.
اس‌آ ۳۳۱ پوما ماکیلا: بستر آزمایش موتور برای سری AS.332 سوپر پوما، با دو موتور توربومکا ماکیلا.

نسخه های سازندگان دیگر

اطلس ایرکرافت کورپوریشن اوریکس: اس‌آ ۳۳۰ پوما بازسازی و ارتقایافته ساخته‌شده برای نیروی هوایی آفریقای جنوبی.

IPTN NAS 330J: نسخه‌ای که توسط IPTN اندونزی تحت نام‌گذاری محلی NAS 330J و نام‌گذاری ائروسپاسیال اس‌آ ۳۳۰جی مونتاژ شد. یازده واحد تولید شد.
IAR 330: نسخه تولیدشده تحت لیسانس اس‌آ ۳۳۰ پوما ساخته‌شده توسط ایندوستریا ائروناوتیکا رومانا رومانی. توسط ائروسپاسیال با نام اس‌آ ۳۳۰ال نام‌گذاری شده.
IAR-330 پوما سوکات: ۲۴ فروند اصلاح‌شده برای جنگ ضدزره.
IAR-330 پوما دریایی: ۳ فروند اصلاح‌شده برای نیروی دریایی رومانی، با استفاده از آویونیک سوکات.

وستلند پوما HC مارک ۱: معادل اس‌آ ۳۳۰ای که توسط وستلند هلیکوپترز برای نیروی هوایی سلطنتی مونتاژ شد و نخستین‌بار در ۲۵ نوامبر ۱۹۷۰ به پرواز درآمد. شباهت‌های زیادی با اس‌آ ۳۳۰بی مورداستفاده نیروهای مسلح فرانسه داشت. نیروی هوایی سلطنتی سفارش اولیه ۴۰ فروند پوما را در سال ۱۹۶۷ ثبت کرد، همراه با هشت هواپیمای جایگزین فرسایشی اضافی در سال ۱۹۷۹.

ایرباس هلیکوپترز پوما HC مارک ۲: پوماهای HC مارک ۱ اصلاح‌شده، مجموعاً ۲۴ فروند با موتورهای قدرتمندتر توربومکا ماکیلا 1A1، کابین شیشه‌ای و آویونیک جدید، ارتباطات امن و تجهیزات محافظتی شخصی بهبودیافته ارتقا یافتند.

کاربران

کاربران فعلی

برزیل:

نیروی هوایی برزیل.

شیلی:

ارتش شیلی.

جمهوری دموکراتیک کنگو:

نیروی هوایی کنگو.

خطا در ایجاد بندانگشتی: تصویر از نوع پشتیبانی نشده اکوادور:

ارتش اکوادور.

فرانسه:

نیروی هوا و فضای فرانسه (کایین در گویان فرانسه؛ جیبوتی؛ کالدونیای جدید؛ پایگاه هوایی سولنزارا در کرس)؛ هوانوردی سبک ارتش فرانسه.

گابن:

نیروی نظامی گابن.

گینه:

نیروی هوایی گینه.

کنیا:

نیروی هوایی کنیا.

کویت:

نیروی هوایی کویت.

لبنان:

نیروی هوایی لبنان (اسکادران ۹ در پایگاه هوایی وجه الحجر، حامات).

مالاوی:

ارتش مالاوی.

مراکش:

نیروی هوایی سلطنتی مراکش.

پاکستان:

نیروی هوایی پاکستان؛ سپاه هوانوردی ارتش پاکستان (اسکادران‌های ۲۴، ۱۳ و ۲۸ هوانوردی ارتش).

رومانی:

نیروی هوایی رومانی (اسکادران‌های ۷۱۲، ۷۱۳، ۹۰۳ و ۹۵۲)؛ نیروی دریایی رومانی (گروه ۲۵۶).

اوکراین:

نیروی هوایی اوکراین.

سوانح

در ۲۹ مارس ۲۰۲۲، هشت نیروی حافظ صلح سازمان ملل (شش پاکستانی، یک روس و یک صرب) که بخشی از ماموریت تثبیت سازمان ملل در جمهوری دموکراتیک کنگو بودند، در سقوط یک بالگرد پومای بهره‌برداری‌شده توسط سپاه هوانوردی ارتش پاکستان در طول یک ماموریت شناسایی در شرق پرآشوب جمهوری دموکراتیک کنگو کشته شدند. علت سقوط هنوز مشخص نشده است.

پیوند به بیرون و منابع

English Wikipedia

گمنام

جستجو