د هویلند ومپایر (de Havilland Vampire) دومین جت جنگنده بریتانیا
دومین جت جنگی بریتانیا و نخستین جت تکموتوره این کشور با طراحی دوقلوی منحصربهفرد. در آخرین روزهای جنگ جهانی دوم وارد خدمت شد و بعدها به یکی از پرکاربردترین جتهای آموزشی و تهاجمی در دهها کشور تبدیل گشت.
از جفری د هویلند تا ومپایر
داستان ومپایر از سال ۱۹۴۱ آغاز شد، زمانی که شرکت د هویلند (de Havilland Vampire) که به هواپیمای ملخی مانند تایگر موث و موسکیتو شهرت داشت، تصمیم گرفت اولین جت جنگنده بریتانیا را طراحی کند. وزارت هواپیمایی بریتانیا سفارش دو نمونه اولیه را با موتور توربوجت فرانک ویتل صادر کرد.
تیم طراحی به رهبری رونالد ارک بیشاپ (Ronald Eric Bishop)، همان مهندسی که موسکیتوی افسانه ای را طراحی کرده بود ، دست به کار شد. نتیجه یک هواپیمای عجیب اما بسیار موثر بود: بدنه ای تخم مرغی شکل با دو بالچه عمودی (Twin-boom design) که موتور در داخل بدنه مرکزی جای می گرفت و هوای خروجی از پشت بدنه خارج می شد.
نام «Vampire» (خون آشام توسط خود دی هویلند انتخاب شد تا حس تهاجمی و مرگبار بودن این جت جدید را منتقل کند ، نامی که تا امروز خاطره انگیز ترین نام های جت نظامی باقی مانده است.
نخستین پرواز و تولید
نخستین نمونه اولیه با نام DH.100 در ۲۰ سپتامبر ۱۹۴۳ با موتور Halford H.1 (که بعد ها Goblin نام گرفت) به پرواز درآمد.
خلبان آزمایشی جفری دی هویلند جونیور (پسر بنیانگذار شرکت) در این پرواز تاریخی، ومپایر را به آسمان برد. این نخستین جت بریتانیایی بود که با موتور توروجت تکی پرواز می کرد (گلاستر متئور دو موتوره بود )
نخستین محموله عملیاتی در سال ۱۹۴۵ به نیروی هوایی بریتانیا (RAF) تحویل داده شد، اما ومپایر خیلی دیر به جنگ جهانی دوم رسید و فقط چند فروند قبل از تسلیم آلمان در مه ۱۹۴۵ عملیاتی شدند و فرصت نبرد نیافتند.
تولید انبوه از اواخر ۱۹۴۵ با مدل Vampire F.Mk.I آغاز شد و تا دهه ۱۹۵۰ ادامه یافت.
مشخصات فنی
نمای کلی
ومپایر یک جنگنده تک موتوره، تک نشینه با بدنه مرکزی تخم مرغی شکل و دو تیرک دوقلو (Twin-boom) بود که دو بالچه عمودی را در انتهای خود نگه می داشتند. این طراحی غیرمتعارف مزایای مهمی داشت: خروج گاز های موتور از پشت بدنه مرکزی باعث می شد دماغه کاملا آزاد باشد و فضای کافی برای نصب تسلیحات و رادار فراهم شود.
بدنه و بال
بدنه اصلی ومپایر که کابین خلبان در آن قرار داشت، از ساختار چوبی- فلزی ترکیبی استفاده می کرد که یک ویژگی نادر در جت ها که از تجربه دی هویلند در ساخت موسکیتو (ساخته شده از چوب) نشات می گرفت. بال ها مستقیم (Straight wing) با زاویه ۱۷ درجه در لبه حمله بودند که عملکرد خوبی در سرعتهای زیرصوت داشت.
دهانه ورودی هوای موتور در ریشه دو بال و خنک کننده روغن رادیاتور داخل بال ها و تیرک های دوقلو جای گرفته بود.
موتور
قلب تپنده ومپایر موتور de Havilland Goblin بود؛ یک توربوجت سانتریفیوژ (Centrifugal-flow turbojet) که توسط فرانک هالفورد طراحی شده بود. مدل Goblin 2 در نمونه های اولیه حدود ۱۳.۳ کیلونیوتن (۳٬۰۰۰ پاوند) پیشرانه تولید میکرد و مدلهای بعدی Goblin 3 با ۱۴.۹ کیلونیوتن (۳٬۳۵۰ پاوند) نیروی بیشتری داشتند.
تسلیحات
ومپایر به چهار قبضه توپ ۲۰ میلیمتری Hispano Mk.V در زیر دماغه مسلح بود که هرکدام ۱۵۰ گلوله داشت. این آرایش اتش سنگینی ایجاد می کرد که در برابر اهداف هوایی و زمینی بسیار موثر بود. همچنین میتوانست ۸ راکت HVAR یا ۲ بمب ۴۵۰ کیلوگرم را حمل کند.
| مشخصه | مقدار |
|---|---|
| خدمه | ۱ نفر (خلبان) |
| طول | ۹.۳۷ متر |
| طول بال | ۱۲.۱۹ متر |
| ارتفاع | ۲.۶۹ متر |
| وزن خالی | ۳٬۰۴۰ کیلوگرم |
| حداکثر وزن برخاست | ۵٬۶۲۰ کیلوگرم |
| موتور | de Havilland Goblin 2 توربوجت سانتریفیوژ |
| پیشرانه | ۱۳.۳ کیلونیوتن |
| حداکثر سرعت | ۸۸۲ کیلومتر بر ساعت (۵۴۸ مایل بر ساعت) |
| برد | ۱٬۹۶۰ کیلومتر (با مخازن خارجی) |
| سقف پرواز | ۱۳٬۱۰۰ متر |
| تسلیحات | ۴ × توپ ۲۰ میلیمتری + ۸ راکت یا ۲ بمب ۴۵۰ کیلوگرمی |
| نخستین پرواز | ۲۰ سپتامبر ۱۹۴۳ |
| وضعیت | بازنشسته (اواخر دهه ۱۹۷۰ در برخی کشورها) |
| تعداد ساخته شده | ۳٬۲۶۸ فروند (تمامی مدلها) |
تفاوت ومپایر با سایر جت های هم عصر
| تسلیحات ( فقط توپ ها ) | سقف پرواز | حداکثر سرعت | نخستین پرواز | کشور | موتور | جت جنگنده |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۴ × ۲۰mm | ۱۳٬۱۰۰ m | ۸۸۲ km/h | ۱۹۴۳ | بریتانیا | de Havilland Goblin | de Havilland Vampire |
| ۴ × ۲۰mm | ۱۳٬۴۰۰ m | ۹۵۵ km/h | ۱۹۴۳ | بریتانیا | Rolls-Royce Welland | Gloster Meteor |
| ۶ × ۱۲.۷mm | ۱۴٬۳۰۰ m | ۹۳۰ km/h | ۱۹۴۴ | آمریکا | Allison J33 | Lockheed P-80 |
| ۴ × ۳۰mm | ۱۱٬۴۵۰ m | ۹۰۰ km/h | ۱۹۴۲ | آلمان | Junkers Jumo 004 | Messerschmitt Me 262 |
| ۴ × ۲۰mm | ۱۵٬۵۰۰ m | ۱٬۰۶۰ km/h | ۱۹۴۸ | سوئد | de Havilland Ghost | Saab 29 Tunnan |
مدل ها و گونه ها
د هاویلند ونپایر، یکی از هواپیماهای جت موفق بریتانیایی پس از جنگ جهانی دوم بود که در مدلها و گونههای متعددی تولید شد. این هواپیما به دلیل طراحی نوآورانه و عملکرد خوبش، در نیروی هوایی بسیاری از کشورها خدمت کرد.
در زیر، جزئیات مدلها و گونههای مختلف ونپایر آورده شده است:
- DH.100 — نمونه اولیه و مدلهای اولیه:
- LZ548/G: نخستین نمونه اولیه با موتور Halford H.1. تنها ۳ نمونه اولیه از این مدل ساخته شد.
- Vampire F.Mk.I: مدل تولید اولیه با موتور Goblin 2. حدود ۲۴۴ فروند برای نیروی هوایی سلطنتی (RAF) تولید شد.
- Vampire F.Mk.II: مجهز به موتور Rolls-Royce Nene. تنها ۳ فروند از این مدل ساخته شد و وارد مرحله تولید انبوه نشد.
- Vampire FB.Mk.5: پرتولیدترین مدل جنگنده-بمبافکن. این مدل دارای بالهای کوتاهتر، قابلیت حمل بمب و راکت و موتور Goblin 3 بود. بیش از ۱٬۱۱۴ فروند از این مدل ساخته شد و به ستون فقرات نیروی هوایی چندین کشور تبدیل گردید.
- Vampire FB.Mk.6: نسخه صادراتی مدل FB.5 که با موتور Goblin 3 عرضه شد.
- Vampire FB.Mk.8: نسخه صادراتی با صندلی پرتابشونده.
- Vampire FB.Mk.9: نسخه گرمسیری (Tropicalized) با سیستم خنککننده بهبودیافته.
- Sea Vampire نسخه نیروی دریایی: Sea Vampire F.Mk.20 نخستین جت جنگنده نیروی دریایی بریتانیا. در تاریخ ۳ دسامبر ۱۹۴۵، یک Sea Vampire نخستین فرود و برخاست یک جت از روی ناو هواپیمابر (HMS Ocean) را با موفقیت انجام داد که این یک لحظه تاریخی در صنعت هوانوردی بود.
- Vampire NF.Mk.10: نسخه رهگیر شبانه دونفره. این مدل مجهز به رادار AI.Mk.10 و کابین دونفره بود. حدود ۱۰۰ فروند از این مدل تولید شد.
- Vampire T.Mk.11: نسخه آموزشی دونفره مجهز به صندلی پرتابشونده و صندلیهای متفاوت، با موتور Goblin 3. بیش از ۲۳۵ فروند از این مدل ساخته شد.
- Vampire T.Mk.22: نسخه آموزشی دونفره که در ابتدا برای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا و سپس به نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا فروخته شد.
- Vampire J28B/A35: نسخه آموزشی و جنگنده مورد استفاده در سوئد.
- Dragon Rapide: نسخه غیرنظامی که بر اساس هواپیمای Vampire ساخته شد.
