گلاستر میتئور (Gloster Meteor) ؛ نخستین جت جنگنده عملیاتی متفقین
گلاستر میتئور(Gloster Meteor) نخستین جت جنگنده بریتانیا و اولین جت جنگنده نیروهای متفقین در جنگ جهانی دوم بود که موفق شد در نبرد های واقعی شرکت کند. این هواپیما که توسط شرکت گلاستر طراحی شد، اگرچه از لحاظ آیرودینامیک پیچیده نبود، اما ثابت کرد که یک جنگنده موفق و موثر است. بر خلاف آنچه در برخی منابع گفته می شود، میتئور در جنگ جهانی دوم هرگز با مسرشمیت 262 آلمان روبرو نشد و این دو جت هرگز در نبرد هوایی با یکدیگر درگیر نشدند.
این جنگنده در ابتدا با هدف مقابله با بمبافکنهای بالدار (موشکهای کروز) V-1 آلمان طراحی شد، اما پس از پایان جنگ، به ستون فقرات نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا (RAF) تبدیل گشت. با وجود ظهور جتهای پیشرفتهتر در دهه ۱۹۵۰، Gloster Meteor تا سال ۱۹۸۰ همچنان در نقشهای متنوعی نظیر آموزشی، شناسایی و یدککش هدف در خدمت نیروهای هوایی کشورهای مختلف باقی ماند.
تاریخچه توسعه
طراحی اولیه و پیشینه
در سال ۱۹۳۶، فرانک ویتل کار روی موتورهای توربوجت را آغاز کرد و در ۱۹۳۷ اولین موتور خود را با موفقیت آزمایش نمود. در سال ۱۹۳۹، وزارت هوانوردی بریتانیا به شرکت گلاستر ماموریت داد تا یک هواپیمای آزمایشی برای آزمایش موتور جت طراحی کند. نتیجه این پروژه گلاستر E.28/39 بود که در ۱۵ مه ۱۹۴۱ به عنوان نخستین هواپیمای جت بریتانیا به پرواز درآمد.
موفقیت E.28/39 منجر به صدور قرارداد ساخت یک جت جنگنده عملیاتی با نام گلاستر F.9/40 شد. این هواپیما ابتدا Thunderbolt نام داشت، اما بعدها به دلیل جلوگیری از اشتباه با جنگنده آمریکایی P-47 تاندربولت، به Meteor تغییر نام داد. وزارت تولید هواگرد در ۷ فوریه ۱۹۴۱ قراردادی برای ۱۲ فروند نمونه اولیه امضا کرد.
نخستین پرواز
نخستین پرواز میتئور در ۵ مارس ۱۹۴۳ از فرودگاه RAF Cranwell توسط خلبان آزمایشی مایکل دایت (Michael Daunt) انجام شد. این نمونه اولیه به دلیل عدم آمادگی موتور اختصاصی ویتل به طور موقت از موتور های de Havilland Halford H.1 استفاده می کرد. نخستین پرواز با موتور اختصاصی Rolls-Royce Welland در ژوئن ۱۹۴۳ انجام شد.
ورود به خدمت عملیاتی
- دریافت هواپیماهای جت: در ۱۲ ژوئیه ۱۹۴۴، اسکادران ۶۱۶ RAF نخستین یگان نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا شد که تجهیزات جت دریافت کرد. دو میتئور اول، با شمارههای EE213 و EE214، از ۱۲ ژوئیه ۱۹۴۴ با اسکادران ۶۱۶ آغاز به پرواز کردند. پنج فروند دیگر در روز چهاردهم رسیدند و تا بیستوپنجم، تعداد هواپیماهای اسکادران به دوازده فروند رسید و جایگزین کامل اسپیتفایرهای Mk.VII شد.
- آغاز عملیات: فناوری جت آنقدر محرمانه بود که هواپیماها و خلبانانشان اجازه نداشتند از خطوط دشمن عبور کنند تا این فناوری به دست دشمن نیفتد.
اولین رهگیری در ۲۷ ژوئیه ۱۹۴۴ انجام شد، زمانی که سرهنگدوم واتس موفق به رسیدن به یک V-1 بر فراز اشفورد شد، اما در آن مناسبت توپهایش گیر کرد.
- اولین پیروزیها: نخستین پیروزیها در ۴ اوت رخ داد: یک V-1 پس از گیر کردن توپ خلبان با استفاده از بال هواپیما واژگون شد و یکی دیگر ساقط گردید.
- نتیجه کلی مقابله با V-1: دوره کوتاه نبرد میتئور با V-1 موفقیت نسبی بریتانیا بود، اما این هواپیما در مجموع تنها ۱۴ V-1 را تا پایان جنگ منهدم کرد
طراحی و مشخصات فنی
بدنه و ساختار
میتئور یک هواپیمای تمامفلزی با بال مستقیم و ساختاری مستحکم و ساده بود. برخلاف آنچه گاهی گفته میشود، میتئور دارای یک فوسلاژ مرکزی بود، نه طراحی دوفوسلاژ (twin-boom). دو موتور در ناسلهای جداگانه (twin-engine nacelles) روی بالها نصب شده بودند. این طراحی دسترسی آسان به موتورها و مرکز ثقل مناسب را فراهم میکرد.
موتور و پیشرانه
مدل های اولیه از دو موتور Rolls-Royce Welland با پیشران 7٫1 کیلونیوتن استفاده می کردند. مدل F.4 به موتور های قوی تر Rolls-Royce Derwent 5 و مدل F.8 (پر تولیدترین نسخه) به Derwent 8 با پیشران ۱۶ کیلونیوتن مجهز شد.
| مدل | پیشران (هر موتور) | موتور | مدل |
|---|---|---|---|
| ۶۵۶ km/h | ۷٫۱ kN | Rolls-Royce Welland | F.1 |
| ۷۶۸ km/h | ۹٫۸ kN | Rolls-Royce Derwent 1 | F.3 |
| ۷۹۰ km/h | ۱۵٫۶ kN | Rolls-Royce Derwent 5 | F.4 |
| ۹۳۵ km/h | ۱۶ kN | Rolls-Royce Derwent 8 | F.8 |
تسلیحات
تسلیحات استاندارند میتئور شامل چهار توب 20 میلی متری Hispano Mk.V در دماغه بود. این توپ ها در دو جفت در دو طرف بدنه نصب شده بودند. مدل های بعدی قابلیت حمل محموله های خارجی را نیز داشتند:
- ۸ راکت ۶۰ پوندی RP-3 در زیر بال ها
- دو بمب ۵۰۰ یا ۱۰۰۰ پوندی در زیر بال ها
- دوربین های شناسایی در نسخه های FR.9 و FR.10
کابین خلبان
کابین خلبان در مدل های اولیه ساده و فاقد صندلی پرتاب شونده بود. از مدل F.8 به بعد، صندلی پرتاب شونده مارتین-بیکر نصب شد. سقف حبابی (Bubble Canopy) در مدل های بعدی دید بسیار خوبی به خلبان می داد.
نسخه های تولیدی
نسخه های جنگ جهانی دوم
| ویژگی ها | تعداد تولید | مدل |
|---|---|---|
| مدل تولید اولیه با موتور Welland | ۲۰ | F.1 |
| نمونه اولیه با موتور Halford H.1 | ۱ | F.2 |
| مخزن سوخت بزرگتر و سقف کشویی شفاف | ۲۱۰ | F.3 |
نسخه های پس از جنگ
| ویژگی ها | تعداد تولید | مدل |
|---|---|---|
| موتور Derwent 5 و بدنه تقویتشده | ۵۳۶ | F.4 |
| پرتولیدترین نسخه، موتور Derwent 8، صندلی پرتابشونده | ۱٬۱۸۰ | F.8 |
| نسخه شناسایی تاکتیکی | ۱۲۶ | FR.9 |
| نسخه شناسایی عکاسی ارتفاع بالا | ۵۹ | PR.10 |
| رهگیر شبانه مجهز به رادار | ۳۰۷ | NF.11 |
رکورد جهانی سرعت
در ۷ نوامبر ۱۹۴۵، یک Meteor F.4 به خلبانی گروپ کاپیتان هیو ویلسون رکورد جهانی سرعت را با ۶۰۰ مایل بر ساعت (۹۷۵ km/h) شکست. این نخستین بار بود که یک هواپیما رکورد بالای ۶۰۰ مایل بر ساعت ثبت میکرد. در سال ۱۹۴۶، این رکورد به ۶۱۶ مایل بر ساعت (۹۹۱ km/h) توسط ادوارد مورلند افزایش یافت.
تاریخچه عملیاتی
جنگ جهانی دوم (۱۹۴۴–۱۹۴۵)
نخستین ماموریت عملیاتی میتئور در ۲۷ ژوئیه ۱۹۴۴ انجام شد نخستین پیروزی هوایی یک جت بریتانیایی در ۴ اوت ۱۹۴۴ ثبت شد. زمانی که خلبانی به اسم فلایت ستوان جان دین یک V-1 را با استفاده از بال هواپیمای خود منهدم کرد (پس از اتمام مهمات) اسکادران ۶۱۶ بین ژوئیه ۱۹۴۴ تا مارس ۱۹۴۵ مجموعا ۹۲۷ موشک V-1 را منهدم کرد.
میتئور بریتانیا و مسرشمیت ام ئی 262 آلمان هرگز در نبرد هوایی با یکدیگر روبرو نشدند.
دلیل آن ساده است: میتئورها در طول جنگ جهانی دوم هرگز از حریم هوایی بریتانیا خارج نشدند، زیرا فرماندهی نیروی هوایی سلطنتی نگران بود که اگر یکی از آنها در خاک دشمن سقوط کند، فناوری پیشرفته موتور جت به دست آلمانها بیفتد. در نتیجه، ماموریت میتئور محدود به رهگیری موشکهای V-1 در آسمان بریتانیا و کانال مانش بود، در حالی که Me 262 در جبهه قاره اروپا و بیشتر علیه بمبافکنهای متفقین عمل میکرد.
در صورت رویارویی فرضی، مقایسهها نشان میدهد:
- Me 262 در سرعت و آیرودینامیک برتری داشت (بالهای پسگرا)
- میتئور در مانورپذیری و شتاب اولیه بهتر بود
- خدمه آلمانی که هر دو هواپیما را آزمایش کردند (مانند آدولف گالند) عقیده داشتند که اگر Me 262 موتورهای قابل اعتماد میتئور را داشت، بهترین جنگنده جهان میشد
پس از جنگ و جنگ سرد
پس از ۱۹۴۵، میتئور به ستوان فقرات RAF ( نیروی هوایی سلطنتی ) تبدیل شد و در بحران های متعددی شرکت کرد :
بحران سوئز (۱۹۵۶): ماموریت های شناسایی توسط میتئور های استرالیایی
جنگ کره (۱۹۵۰–۱۹۵۳): حفاظت از نیرو های متفقین از پایگاه های ژاپن
رژه هوایی و نمایش: شرکت در نمایش های هوایی متعدد به عنوان قدرت جت بریتانیا
صادرات جت جنگنده میتئور به کشور های دیگر
میتئور به کشور های متعددی صادر شد ، جدول زیر گویا اطلاعات است :
| سال ورود | نسخه | تعداد | کشور |
|---|---|---|---|
| ۱۹۵۱ | F.8 | ۱۱۳ | استرالیا |
| ۱۹۴۷ | F.4 | ۱۰۰ | آرژانتین |
| ۱۹۴۹ | F.8 | ۶۰ | بلژیک |
| ۱۹۵۳ | F.8 | ۶۰ | برزیل |
| ۱۹۵۱ | NF.11 | ۲۰ | دانمارک |
| ۱۹۵۰ | F.8 | ۲۵ | مصر |
