بالگرد وستلند ولویند

بالگرد وستلند ولویند (Westland Whirlwind) نسخه ای بریتانیایی و تحت لیسانس از بالگرد آمریکایی سیکورسکی S-55 و H-9 چیکاسا است. این بالگرد عمدتا در بازوی هوایی نیروی دریایی سلطنتی در نقش های ضد زیردریایی و جست و جو و نجات خدمت کرد. این نوع همچنین به کشور های دیگر صادر شد و بعد ها توسط وستلند وسکس (Wessex) با موتور توربینی، که خود پایه سیکورسکی H-34 و توسعه یافته از H-19 ولویند بود، جایگزین شد. این بالگرد در گونه های متعددی با موتور های مختلف رادیال (پیستونی) و توربینی تولید شد.ب

بالگرد های ولویند مجهز به موتور توربینی تا اوایل دهه ۱۹۸۰ در خدمت باقی ماندند و یک فروند اصلاح‌شده از این بالگرد نیز در ناوگان هوایی ملکه به کار گرفته شد.

طراحی و توسعه

در سال ۱۹۵۰، شرکت وستلند ایرکرافت که پیش‌تر بالگرد آمریکایی سیکورسکی S-51 را تحت لیسانس با نام دراگون‌فلای می‌ساخت، حق ساخت و فروش بالگرد بزرگ‌تر سیکورسکی، یعنی S-55 را خریداری کرد. با اینکه نمونه‌ای ساخت سیکورسکی در ژوئن ۱۹۵۱ توسط وستلند به پرواز درآمد، تطبیق طرح با استانداردهای بریتانیایی (از جمله طراحی مجدد جعبه‌دنده روتور اصلی) زمان‌بر بود و نخستین نمونه اولیه بریتانیایی با کد ثبت G-AMJT، مجهز به موتور پرت اند ویتنی R-1340-40 واسپ با توان ۶۰۰ اسب‌بخار، تا آگوست ۱۹۵۳ به پرواز درنیامد. پس از آن، ده فروند ویرلویند HAR.1 ساخته شد که اندکی بعد وارد خدمت شدند. این فروندها در نقش‌های غیررزمی از جمله جست‌وجو و نجات و ارتباطات به کار گرفته شدند. نسخه HAR.3 با موتور بزرگ‌تر رایت R-1300-3 سایکلون ۷ با توان ۷۰۰ اسب‌بخار ساخته شد.

عملکرد نسخه‌های اولیه به‌دلیل توان محدود موتورهای آمریکایی واسپ یا سایکلون محدود بود؛ در سال ۱۹۵۵، نسخه HAR.5 با موتور ارتقایافته آلویس لئونیدس میجر برای نخستین‌بار به پرواز درآمد. پس از آن، نسخه HAS.7 با همان توان موتور ساخته شد که با ورود به خدمت در سال ۱۹۵۷، نخستین بالگرد بریتانیایی طراحی‌شده برای جنگ ضدزیردریایی در خط مقدم شد. این بالگرد می‌توانست یا به سونار غوطه‌ور برای شناسایی زیردریایی مجهز شود یا یک اژدر حمل کند، اما امکان حمل هم‌زمان هر دو را نداشت؛ به همین دلیل بالگردهای «شکارچی» مجهز به سونار، بالگردهای «قاتل» مجهز به اژدر را هدایت می‌کردند. HAS.7 با موتور رادیال آلویس لئونیدس میجر ۷۵۵/۱ با توان ۵۶۰ کیلووات کار می‌کرد. سقف پروازی معلق آن ۲٬۹۰۰ متر و بردش ۵۳۸ کیلومتر با سرعت ۱۳۸ کیلومتر بر ساعت بود.

در سال ۱۹۶۰، وستلند نسخه‌ای از ویرلویند با موتور توربوشفت بریستول سیدلی گنوم با توان ۱٬۰۰۰ اسب‌بخار معرفی کرد که توان بیشتر آن، عملکردی بسیار بهبودیافته نسبت به نسخه‌های پیشین پیستونی فراهم می‌کرد؛ بالگردهایی که این اصلاح را دریافت کردند با عنوان HAR.9 بازنام‌گذاری شدند. موتور گنوم دارای یک سامانه سوخت‌رسانی اولیه با کنترل کامپیوتری بود که نوسانات توان موتور را حذف کرده و کنترل آن را برای خلبان بسیار ساده‌تر می‌کرد.

بیش از ۴۰۰ فروند ویرلویند ساخته شد که نزدیک به ۱۰۰ فروند از آن‌ها به مشتریان خارجی صادر شد.

برخی از ویرلویندها به موتور توربینی تبدیل شدند و تا اواخر دهه ۱۹۷۰ به خدمت خود ادامه دادند.

تاریخچه عملیاتی

اسکادران هوایی دریایی ۸۴۸ بازوی هوایی نیروی دریایی سلطنتی نخستین واحدی بود که از جولای ۱۹۵۴ فروندهای HAR.1 را دریافت کرد، که جایگزین نسخه‌های HAR.21 ساخت سیکورسکی برای خدمات چندمنظوره و جست‌وجو و نجات شدند. پس از ورود به خدمت نیروی دریایی سلطنتی، ویرلویند همچنین وارد خدمت نیروی هوایی سلطنتی و نیروی دریایی فرانسه شد که میان سال‌های ۱۹۵۴ تا ۱۹۵۷، ۳۷ فروند ویرلویند HAR.2 دریافت کرد.

خدمات نجات دریایی-هوایی نیروی هوایی سلطنتی از ویرلویندهایی با رنگ‌آمیزی کامل زرد برای نجات افراد در وضعیت اضطراری در سواحل بریتانیا استفاده می‌کرد. بعدها بالگردهای وستلند وسکس و در نهایت وستلند سی‌کینگ، ویرلویندها را در این نقش تکمیل و سرانجام جایگزین آن‌ها شدند.

آخرین فروند ویرلویند در سال ۱۹۸۲ از خدمت خارج شد و آخرین نسخه HAR.10 نیز در سال ۱۹۸۱ بازنشسته شد.

دو فروند ارتقایافته ویرلویند (مدل‌های HCC.8) در سال ۱۹۵۹ به ناوگان هوایی ملکه اضافه شدند که سرانجام با بالگرد وسکس جایگزین شدند.

مدل ها و گونه ها

WS-55 سری ۱: ۴۴ فروند ساخته شد؛ با موتورهای آمریکایی (پرت اند ویتنی R-1340-40 واسپ)، بالگرد ترابری برای استفاده نظامی و غیرنظامی.

WS-55 سری ۲: نوزده فروند ساخته شد؛ با موتورهای آلویس (آلویس لئونیدس میجر ۷۵۵)، برای استفاده غیرنظامی.

WS-55 سری ۳: پنج فروند ساخته شد؛ با موتور توربوشفت گنوم (بریستول سیدلی گنوم ۱۰۱)، برای استفاده غیرنظامی.

HAR.1: ده فروند ساخته شد؛ خدمت در نیروی دریایی سلطنتی؛ جست‌وجو و نجات.

HAR.2: سی و سه فروند ساخته شد؛ خدمت در نیروی هوایی سلطنتی از سال ۱۹۵۵.

HC.2: خدمت در نیروی هوایی سلطنتی.

HAR.3: بیست و پنج فروند ساخته شد؛ خدمت در نیروی دریایی سلطنتی؛ موتور رایت R-1300 سایکلون ۷.

HAR.4: بیست و چهار فروند ساخته شد؛ نسخه بهبودیافته HAR.2 برای شرایط گرم و ارتفاع بالا، خدمت در نیروی هوایی سلطنتی.

HAR.5: سه فروند ساخته شد؛ موتور آلویس لئونیدس میجر و افتادگی ۳ درجه‌ای بوم دم برای افزایش فاصله روتور اصلی؛ خدمت در نیروی دریایی سلطنتی.

HAR.6: یک فروند با موتور توربومکا توین تورمو سفارش داده شد، اما در نهایت به‌صورت HAR.5 تکمیل شد.

HAR.7: چهل فروند ساخته شد؛ وظایف نیروی دریایی سلطنتی؛ ۶ فروند به HAR.9 تبدیل شد.

HAS.7: هشتاد و نه فروند ساخته شد؛ وظایف ضدزیردریایی نیروی دریایی سلطنتی؛ حامل یک اژدر؛ ۱۲ فروند به‌عنوان ترابری تفنگداران سلطنتی دریایی استفاده شد و ۶ فروند به HAR.9 تبدیل شد.

HCC.8: دو فروند ساخته شد؛ ترابری ناوگان هوایی سلطنتی، ویژه شخصیت‌های عالی‌رتبه، بعدها به HAR.10 تبدیل شد.

HAR.9: دوازده فروند تبدیل‌شده از HAS.7 و HAR.7 با جایگزینی موتور توربین گاز بریستول سیدلی گنوم به‌جای موتور لئونیدس میجر؛ خدمت در نیروی دریایی سلطنتی.

HC.10: خدمت در نیروی هوایی سلطنتی.

HAR.10: شصت و هشت فروند ساخته شد؛ با موتور توربوشفت بریستول سیدلی گنوم، خدمت در نیروی هوایی سلطنتی، نقش ترابری و نجات دریایی-هوایی.

HCC.12: دو فروند ساخته شد؛ ناوگان هوایی سلطنتی.

نام‌گذاری مدل‌های ارزیابی ساخت آمریکا به شرح زیر بود:

HAR.21: ده فروند ساخته‌شده توسط سیکورسکی؛ نقش نجات. معادل نسخه HRS-2 تفنگداران دریایی آمریکا.

HAS.22: پانزده فروند ساخته‌شده توسط سیکورسکی؛ نقش ضدزیردریایی. معادل نسخه HO4S-3.

HU2W: نام‌گذاری نیروی دریایی برزیل برای WS-55 سری ۱.

UH-5: نام‌گذاری نیروی دریایی برزیل برای WS-55 سری ۳. در ابتدا پیش از پذیرش نام‌گذاری سیکورسکی SH-3 سی‌کینگ، با عنوان SH-3 نام‌گذاری شده بود.

کاربران

کاربران نظامی

اتریش:

نیروی هوایی اتریش.

برزیل:

هوانوردی دریایی برزیل.

ایران:

نیروی هوایی ایران در دوران محمد رضا پهلوی.

برونئی، کوبا، فرانسه، غنا، ایتالیا، کویت، خطا در ایجاد بندانگشتی: تصویر از نوع پشتیبانی نشدهنیجریه، قطر، بریتانیا و یوگسلاوی.

نمونه های باقی مانده

نمونه‌هایی از این بالگرد در چندین کشور به نمایش گذاشته شده یا در حال بازسازی هستند، از جمله: قبرس (پایگاه آکروتیری نیروی هوایی سلطنتی به‌عنوان نگهبان دروازه)، آلمان (نمایشگاه هوانوردی هرمسکایل، دو فروند)، هلند (پی‌اس ایرو در بارلو)، و تعداد قابل‌توجهی در بریتانیا از جمله موزه بالگرد در وستون-سوپر-میر، موزه هوایی میدلند در باگینگتون، موزه هوانوردی سولوی در کرازبی-آن-ادن، موزه بازوی هوایی نیروی دریایی در یوویل، موزه هواپیمای یورکشایر جنوبی در دانکستر، موریویا در کینلاس، موزه هوانوردی کرنارفون در دیناس دینله، موزه جنگ امپراتوری در داکسفورد، موزه‌های زمین، دریا و هوای شمال شرقی در ساندرلند، پارک هوایی میدلندز شرقی در کاسل دانینگتون، موزه هوانوردی نورفوک و ساوفولک در فلیکستون، موزه تاریخ نیروی هوایی سلطنتی مانستون در رمزگیت، موزه نیروی هوایی سلطنتی لندن، اورشام (همه چیز وحشی)، موزه هوانوردی شهر نوریچ در هورشام سنت فیث، پایگاه نیروی هوایی سلطنتی اودیهام؛ و همچنین یک فروند در ایالات متحده در مرکز کشف بال‌های عقاب در المیرا، نیویورک.

پیوند به بیرون و منابع

historichelicopters.com

English WikiPedia